۲. انتظار

ماهیت تعاملی انتظار

رضایت از زندگی بی تردید در کانون سلامت روان جای دارد و رضایت از زندگی مبتنی بر ارضای انتظارات فرد از ندگی اش است.

بر اساس «نظریه تعاملی انتظار»، انتظار هر فرد آدمی از خود و یا دیگری متأثّر از سه نیاز بنیادین روانی یعنی «امنیّت»، «تفرّد» و «پیشرفت» است و این تأثّر جنبه تعاملی دارد؛ بدین معنا که هر سه نیاز به گونه تعاملی در پی ریزی انتظار نقش دارند. لذا انتظار در زندگی (از خود و یا دیگری) برایند تعاملی نیازهای سه گانه روانی است و به تبع آن، خشنودی و رضایت از زندگی بستگی به آن دارد که با چه کیفیت و کمیتی نیاز فرد «امنیت»، «تفرد» و «پیشرفت» برآورده شده است.

پس رضایت از زندگی در گرو برآورده شدن انتظارات سه گانه از زندگی است که با «پاکزیستی» تحقّق می‌یابد. خشنودی از زندگی بستگی به ارضای سه انتظار «آرامش روان»، «تفرد» و «پیشرفت» دارد. از این رو، خشنودی برایند تعاملی این سه توقّع از زندگی است. یعنی این سه انتظار در یک رابطه تعاملی متعادل و هماهنگی سبب رضایت از زندگی می‌شوند. هر فرد آدمی هنگامی که در زندگی اش از آرامش روان برخوردار باشد، در جایگاه به سزا و شایسته اش واقع شود و در این جایگاه همواره پیشرفت کند، بی تردید از زندگی اش خشنود است و سلامت روان بهداشت آن تأمین شده است. همه انتظارات مزبور در مفهوم «پاکزیستی» استقرار می‌یابند. بدین سان مفهوم «پاکزیستی» در کانون و هسته بهداشت روان واقع می‌شود. از این رو بهداشت روان نیز متأثّر از عوامل متنوّعی است که با یکپارچگی به یکدیگر پیوسته اند. روانشناس تعاملی در تحقّق بهداشت صرفاً به یک عامل حتّی اساسی بسنده نمی‌کند؛ بلکه در پی همه عوامل دخیل است. زیرا در رقم خوردن بهداشت روان ریشه‌های سرشتی، اجتماعی، کنشی و شناختی دخیل هستند و اگر بهداشت روان خدشه دار شده باشد همه عواملی که ممکن است به این ریشه‌ها آسیب زده باشند توسّط روانشناس تعاملی بررسی می‌شوند (کاظمی حقیقی، 1396).

تعامل نیازهای بنیادین ممکن است الگوهای متنوعی به دست دهد که توجه بدانها زمینه تحقق خشنودی از زندگی را مهیا می‌سازد

اعتبار هر الگویی بستگی بدان دارد که با چه کیفیتی به تأمین نیازهای بنیادین روانی تحقق می‌بخشد.

بررسیهای پژوهشی و تحلیلی تاکنون، دو الگوی اساسی به دست داده اند که از اعتبار قابل ملاحظه ای برخوردارند.

نیاز و رضایت از زندگی

امنیت و رضایت زندگی

آرامش روان اشاره به پایداری نظام روان دارد. هر آنچه سبب حفظ این پایداری شود، آرامش روان را تحقق می‌بخشد و هر آنچه این پایداری را متزلزل کند در واقع فرد را ناآرام کرده است. عواملی چون ماندگاری، دلبستگی، تفریح، همراهی، پشتیبانی، پذیرش، همکاری، تشویق و راهنمایی، به تحقق آرامش روان می‌انجامند.

تفرد و رضایت از زندگی

"تفرد" به معنای دستیابی و نیل به جایگاه بسزا و شایسته هر فرد در زندگی اش است. هر خاستگاهی چون معنایابی، احترام، تأیید، موفقیت، جاودانگی، خودشناسی، آزادی، استقلال و خودمختاری که موجب تفرد شود، در این قلمرو جای می‌گیرد. دریافت و کشف ظرفیتهای ذاتی، امری ساده نیست. در این جا "تحقق فردیت" مراد است که از خودشکوفایی گسترده تر است. محور تفرد،"خودیابی" است.