۵۳. 6 – ارتباط
ارتباط مؤثر اقتضاء میکند که برخی مهارتهای ویژهٔ حاصل شود. فصاحت بیانی بطور کلامی و کتبی در اظهار و ابراز احساسات و عقاید شخصی، تشخیص و تفسیر احساسات و اظهارات دیگران، درک و فهم اشارت بصری، مهمّترین این مهارتهای ویژهٔ میباشند.برای حصول این مورد میتوان موقعیبتهایی فراهم ساخت تا فرد، احساسات و افکار خویش را بیان نماید.
7 – توسعه کار گروهی
تشکیل گروه از مهارتهای اساسی یک رهبر است. او باید فرا گیرد تا نقاط قوت دیگران را درک کند و آنها را برای یک کار گروهی تقویّت نماید و در اتخاذ تصمیم مشارکت دهد.
8 – اعتلای گروه
با بهرهبرداری از جریان تقلید میتوان به افراد آموخت که از طریق کارگردانی و معاشرت و مصاحبت با فرمانبران و مرئوسین در نیل به اهداف آنها تدوین نماید.
9 – تشخیص و تکمیل عقاید خلّاق
برخی از رهبران دارای توانایی عالی در خلّاقیّت میباشند و سایر رهبران گر چه فاقد خلّاقیّت قابل ملاحظهای هستند امّا این قابلیّت را دارند که عقاید خلّاق دیکران را تشخیص داده آنها را در مسیر عملی به اجرا در آورند. فنون حل مسأله میتواند به تشخیص اسلوبهایی برای گزینشش عقاید کمک نماید.
10 – تشخیص و کاوش موقعیتها
عامل اصلی در پیشرفت عملی اوضاع رهبری وقوع در مسیر صحیح است. رهبران بالقوه نیاز دارند تا احتمال پیشرفت اوضاع رهبری را از طریق بررسی دقیق محیط برای موقعیبتهایی که رهبری آنها را نمایان سازد و نیز با ایجاد موقعیبتهای اضافی به حداکثر برسانند. تشخیص و استفاده از موقعیبتهایی که رهبران در نیل به اهداف گروه یاری میدهد بسیار مهمّ است.
" ماگون " تفکّر منطقی و روش مجلسی ( پارلمانی ) را نیز به مهارتهای فوق اضافه میکنندودر مرکز " رهبری خلّاق گرینسبرو " ( کارولینای شمالی ) با توجّه به سه فرآیند اقدامّات پرورشی انجام میدهند:
الف – عملیات ( اتخاذ تصمیم، یادگیری از طریق اشتباهات، سعی در مهارتهای جدید )
ب – پسخوراند (مشاوره از لحاظ ویژگیهای شخصیّت، مهارتهاو رفتارها)
ج – فراگیری تغییر ( خود تحلیلی، ارزشیابی رفتار، درجهبندی در طیّ آموزش، نتایج آزمونهای روانشناختی، مشاهدات کارکنان و همکاران) (کیتانو و کایربی، 1986)
" کریب " برنامه حل مسأله ای که " تورنس " ارائه داده تشریح مینماید. در این برنامهٔ با لحاظ فرآیندهای زیر به آموزش رهبری میپردازند:
الف – بهسازی تصورات مربوط به آینده
ب – تقویّت خلّاقیّت
ج – بهبودی مهارتهای ارتباط
د – تقویّت کار گروهی
ه – استفاده از یک الگوی حل مسأله
و – افزایش مهارتهای تحقیقی(کیتانو و کایربی، 1986)
" سیسک " فعّالیّتهای مشخصی را برای آموزش رهبری بر اساس دیدگاه الگوی انسانی از خلّاقیّت با تأکید بر خودشناسی و خودشکوفایی از طریق اطمینان، استماع و پاسخدهی حل تعارضات شخصی و تشویق به استقلال مطرح میسازد. (کیتانو و کایربی، 1986)
" پارکر " مهارتهای شناختی و عاطفی را مطرح میکند: شناخت، حل مسأله، ارتباط متقابل و اتخاذ تصمیم. (کیتانو و کایربی، 1986)
" مک نامّارا " (1985) یادگیری فعّالیّت، حل مسأله، روابط متقابل و تجربه گروهی را برای تقویّت توان یک رهبر و مدیر پیشنهاد میکند.
" انصاری" و " اختر " (1985) در بررسی تأثیر نیاز به پیشرفت و دورهٔ تصدی شغلی در روش مدیریت به این نتیجه دست یافتند که عوامل وضعیّتی و سازمان بیش از نیاز به پیشزفت و دوره تصدی شغلی بر روی روشهای مدیریت و رهبری مؤثر است.
عوامل سازمانی و محیطیّ نه تنها در روش مدیریت تأثیر دارند بلکه بر طبق آنچه " کانشیه " و " آنرو " (1987) نشان دادند مشخص کنندهٔ زمینهٔ فعّالیّت رهبران و مدیران میباشند. بدین معنی که در تغییرات شغلی از یک سازمان به نهاد دیگر، افراد رهبر، محیطهایی را ترجیح میدادند که بیشتر با رشد صفات شخصیّتی و اهداف آنها هماهنگی داشت. متغیرهایی نظیر خود ارجدهی، استقلال، ترقی و پیشرفت در تغییرات شغلی63% از مدیران مورد مطالعه دخالت داشت.
روابط عمومی و تعامل برون سازمانی از دیدگاه " رند " (1987) در خط مشی رهبری، فوقالعاده مؤثر است. یک جریان مطلوب در تعامل مزبور ذارای سه مرحله امّاده سازی (تمهید)، فعّالیّت و پیگیری ( تعقیب) است که درموفّقیّت فرد رهبر ومدیر در روابط خارجی تأثیر میگذارد.
ب – اهداف و فنون تربیت رهبر نظری
هدف عمومی برنامهٔ ریزی تربیتی رهبری نظری، تشویق و تعالی رهبران انسانی و اجتماعی است که برای حل مشکلات انسانی انگیزش یافتهاند.
ویژگیهای ذاتی این افراد در واقع نظام برنامهٔ ریزی تربیتی ویزهٔ آنان را دستخوش انعطاف و دگرگونی میسازد: تواناییهای عالی در تحلیل، ترکیب و ارزشیابی، شایستگی در برخی حیطهها، نظمبخشی در امور، وحدتبخشی اخلّاقی در مسائل، معیارهای فوقالعاده در تعالی و پیشرفت و حسّاسیّت شدید نسبت به امور انسانی.
این گونه افراد بیش از فرمانبران به انسجام اطّلاعات میپردازند. یک موقعیت را در درون زمینهٔ خاصّ خودش درک میکنند، کنجکاوی فوقالعاده نسبت به مباحث و روشهای خارجی و نظمبخشیهای درونی خود دارند و در رابطه با ارزشها برجستگیهای خاصّی را بروز میدهند.
دیدگاه فعّالیّت گروهی ( پویایی گروه کوچک ) با رهبری از نوع فعالانه سازگاری دارد: ارتباط حل مسأله، اتخاذ تصمیم، مدیریت برای حل تعارض.
از دیدگاه شخصیّتی، پرورش رهبری از طریق غنی سازی عرضی افرادی که به عنوان رهبر شناخته شدهاند مطرح میگردد.
برنامهٔهایی که میتواند به تربیت این گونه رهبران اعانت کند پرورش عرضی و نوعی غنی سازی در جنبههای علوم انسانی ( هنر، ادبیات، تاریخ)، علوم اجتماعی ( روان شناسی، جامعه شناسی، مردم شناسی، اقتصاد، علوم سیاسی ) و زبانهای خارجی است.
فنون تربیتی باید بتوانند از طریق گسترش و تقویّت سطوح عالی در تفکّر منطقی، استقراء، قیاس و تفکّر ارزیاب اقدام نمایند.
مهارتهای عملی از قرار زیر مطرح میشوند:
1 – تحلیل تاریخی جهان بشری
بررسی و مطالعه مهمّترین مسائل آزاردهندهای که بشر با آنها مواجه بوده و او را به ستوه آوردهاند و تحلیل این گونه مشکلات به منظور کشف علل و عوامل ( اجتماعی، اقتصادی، روان شناختی، سیاسی ) مؤثّر در رخداد مزبور و بررسی اقدامات اصلاحی بشر در قبال حل مشکل ویژه.
2 – تحقیق و تجربه پیرامون مسائل انسانی در سطح جهانی
مطالعه تحقیقات گوناگون دربارهٔ یک واقعه خاصّ و کسب تجربه عملی از طریق شیوههای آماری، مصاحبه و مشاهده پیرامون علل و عوامل مؤثّر در آن.