۳۶. هویّت شغلی
بی شک، تأثیربخشی و سودمندی یک فعالیّت مشاوره شغلی (و از جمله مشاوره گروهی) به وجود مشاور با کفایت، کارآمد و دارای هویّت شغلی نیرومند و استوار بستگی دارد.
احساس و برداشتی که یک مشاور از هویّت تخصّصی خود دارد، میتواند در هویّت شغلی او مؤثّر باشد. مشاوره به معنای اصطلاحی، فعالیّتی است که علاوه بر مشاوران، در میان روان شناسان و مربّیان نیز گسترش دارد و به نوبه خود گروههای شغلی ویژه ای را در حوزههای همجوار فراهم آورده است. روان شناس، مشاور و مربّی مشاور نیز در کنار گروه شغلی شناخته شده مشاور، به فعالیّت مشابه میپردازند.
امّا آیا احساس هویّت تخصّصی این سه گروه شغلی، یکسان و مشابه است و یا تفاوت دارد؟ در یکی از مطالعات، این تفاوت هویّتی مورد بررسی قرار گرفت: «احساس هویّت تخصّصی در میان مشاوران و روان شناسان مشاور و مربّیان مشاور در کشور «کانادا» کاوش گردید. یافتهها نشان دادند که گرچه سه گروه شغلی، در تعریف روان شناسی مشاوره توافق داشتند؛ امّا تفاوتهای قابل ملاحظه ای میان برداشتها و نحوه فعالیّت آنها به چشم میخورد»33.
آنچه که هویّت تخصّصی مشاور را متفاوت میکند، نوع نگرش و نحوه فعالیّت و عملکرد وی است. هویّت تخصّصی مشاور، پیوند نزدیکی با هویّت شغلی وی دارد؛ لذا کیفیت نگرش و کارکرد مشاور میتواند بر روی هویّت شغلی اش اثر بگذارد. از سوی دیگر چنان که برخی از مطالعات تأکید داشته اند، رابطه تنگاتنگی میان هویّت شغلی و هویّت فردی مشاور وجود دارد:
«عملکرد پیشه ای مشاوران و پژوهشگران برای لحاظ رشد شغلی به منزله یک عنصر کلیدی در مفهوم پردازی سلامت و بهزیستی، مورد ترغیب قرار میگیرد. برای آغاز همیاری به مراجعان در نیل به این جنبه از سلامت تخصّصی (شغلی)، یک اقدام ضروری و حیاتی محسوب میشود که باید از طریق یکپارچگی میان هویّت شغلی و فردی تحقّق پذیرد»26.
با این توضیح به اندازه استواری و نیرومندی هویّت شغلی و تخصّصی مشاور و یکپارچگی آن به هویّت فردی اش، راهنمایی و مشاوره حرفه ای مراجعین، میسّر و مؤثّر میشود؛ یعنی هرگونه تزلزل و ناپایداری در هویّت شغلی مشاور، شایستگی وی را برای خدمات راهنمایی حرفه ای به دیگران، زیر سؤال خواهد برد و نیز تعارض میان هویّت شغلی و هویّت فردی وی بر این تردید در خدمات رسانی میافزاید.
این امر یک شرط لازم برای کلیه کسانی است که به امر مشاوره شغلی میپردازند و دیگران را راهنمایی حرفه ای میکنند؛ حتّی اگر تخصّص مشاوره ای متفاوتی داشته باشند (مشاور، روان شناس مشاور، یا مربّی مشاور) و نیز حتّی اگر از نحوه فعالیّت و نوع نگرش و برداشت مختلفی برخوردار باشند.
با بیان فوق، میزان آمادگی برای تصمیمگیری مراجع بستگی تامّ و مستقیم به یکپارچگی و استحکام هویّت شغلی و تخصّصی مشاور دارد. لذا مشاوران شغلی بیش از سایرین به بهسازی و استواری هویّت حرفه ای خود نیاز دارند.