۹۲. 3 -جامعه پذیری و تعامل اجتماعی
یکی از اساسی ترین نقشهای خانواده در قبال فرد تیزهوش، یاری دادن وی در جامعه پذیری است دیدگاه و نگرش والدین در نوع و شکل جامعه پذیری کودک تیزهوش موثر است. مثلاً آیا والدین در ملاک اجتماعی و تحصیلی پسران و دختران تیزهوش خود، بر حسب جنسیت، ملاک متفاوتی قائل میباشند؟
بر اساس یک پژوهش، تفاوتی از لحاظ ملاک جنسی به دست نیامد. آنچه که والدین به آنها اهیمت میدادند نظام ارزشی اجتماع بود و پس از آن تجانس و هماهنگی در گروه همسال، مورد تاکید قرار میگرفت.
پیش از هر چیز باید این نکته را مورد مداقه قرار داد که شکوفایی مهایتهای شناختی فوق العاده و برجسته، به ویژه در دوران طفولیت ( سه یا چهار سالگی) گاهی ناشی از روابط متقابل اجتماعی است. این تعاملات اجتماعی(اعم از روابط خانوادگی و غیره) به فرایند خود رهبری در حل مسائل یاری میکند.
ایجاد و حفظ تعامل اجتماعی تیزهوش با افراد عادی، یکی ازمعضلات اساسی وی است که با افزایش هوش، این مشکل نیز بیشتر میشود.
به عبارت دیگر، افراد هوشمند ( 135>IQ >110) روابط اجتماعی نسبتاً مطلوب و خوشایندی با جامعه عادی دارند اما افراد فوق العاده تیزهوش احساس درون گرایی، ناسازگاری اجتماعی، شرم وخجالت را بروز میدهند و حتی روابط اندکی با همسالان خود برقرار میسازند. بعضی از انواع تیزهوشی به ویژه افراد فوق العاده تیزهوش در مهارتهای کلامی، احساس کم اهمیتی و گمنامی را نیز اضافه میکنند.
تعامل اجتماعی و جامعه پذیری تیزهوشان تحت تاثیر جنسیت است.
دختران، عموماً به وسیله همسالان خود افرادی کج خلق، دمدمی و غمگین به نظر میرسند. پسران تیزهوش در مقایسه با افراد عادی، بیشترین قابلیت را در جامعه پذیری دارند و دختران تیزهوش کمترین سطح اجتماعی بودن را نشان میدهند. پسران، عموماً شوخ طبع و اهل مزاح میباشند پسران تیزهوش در مقایسه با پسران غیر تیزهوش، از لحاظ جسمانی جذاب تر به نظر میرسند و در قیاس با دختران تیزهوش و افراد عادی، خلاق تر، زیرک تر و کمتر پرخاشگر انگاشته میشوند.
صاحب نظران بر اساس « دیدگاه تعاملی» منشا مشکلات و مسائل سازگاری کودکان تیزهوش را در تقابل دو یا چند عامل دخیل در محیط اجتماعی و فیزیکی کودک میدانند. با توجه به این دیدگاه والدین باید تشخیص دهند که در چه شرایطی لازم است به مداخله بپردازند. ضمن آنکه همکاری اولیاء و آموزشگاه باید توسعه یابد.
خانواده میتواند بر اساس نوع تیزهوشی و سطح آن، نقش واسطه ای را میان تیزهوش و جامعه ایفا کند، یعنی به تدریج، حتی از اوان طفولیت از طریق آشنا سازی وی با مهارتهای اجتماعی و ایجاد و حفظ روابط مزبور اقدام ورزد.
مهارت و چیره دستی عملی تیزهوش در روابط اجتماعی مستحکم و پایدار، اساسی ترین عامل بهداشت روانی و اجتماعی تیزهوش است و تعیین کننده زندگی و حیات طبیعی و سالم وی در آتیه میباشد.
یادداشتها
1- Assimilationism
2- Attribution
3- Interactional-Model
4- Internal Locus of Control
5- Pluralism
6- Self-concept
7- Self-efficacy
8- Self-Fulfilment
9-Self-regulated learning