روان‌بنه
تعریف
روان‌بنه طرح کنش و واکنشی است که در برخورد با محیط در فرد آدمی پی‌ریزی می‌شود. به تعبیری، ساخت روانی فعّالی است که تغییر شکل می‌دهد و از نو شکل می‌پذیرد تا داده‌های محیط را در خود بگیرد یا خود را با محیط مطابقت دهد. بدین سان عمل در یک موقعیّت انطباق‌پذیر و در موقعیّتهای مشابه تعمیم‌پذیر است.
نگارنده: دکتر ناصرالدّین کاظمی حقیقی
شرح موضوعی
با زاده شدن طفل، یک سلسله روان‌بنه در برخورد با محیط در او به وجود می‌آید. رفتار یا طرز واکنش برآمده از آن، قابلیّت تکرار، تعمیم و سازش دارد. هرچه این ساخت روانی فعّالتر و انعطاف‌پذیرتر باشد، زمینهٔ بیشتری برای کشف و شناختهای نو فراهم می‌آورد. در بحث تحوّل خلّاقیّت، هماهنگی حسّی و حرکتی پایهٔ هماهنگی روان‌بنه‌ها و تمایز هدف و وسیله می‌شود. تجسّمی شدن همهٔ روان‌بنه‌های حسّی-حرکتی به نقطهٔ عطف کشف می‌انجامد و در دورهٔ سوم از روان‌بنه‌های عمل‌یاتی انتزاعی سخن می‌رود.
تعریف انگلیسی
A schema (روان‌بنه) is a plan of action and reaction that is laid down in a person through encounter with the environment. Alternatively, it is an active psychological structure that changes and re-forms in order to take in environmental data or to adapt itself to the environment. Thus action is adaptable in one situation and generalizable in similar situations.
منابع
- خلّاقیّت، «3. ب) مکتب ترکیبی» https://www.eot.ir/کتب/خلاقیت/ب-مکتب-ترکیبی-1442 — Definition, formation at birth, adaptability, generalization, flexibility and discovery
- مقالات، «بررسی رابطهٔ هوش و واکنش‌های هیجانی با جلوه‌های خلّاقیّت در دانش‌آموزان تیزهوش» https://www.eot.ir/مقالات/بررسی-رابطه-هوش-و-واکنش-های-هیجانی-با-جلوه-های-خلاقیت-در-دانش-آموزان-تیزهوش-1865 — Sensory-motor schemas becoming imaginal; abstract operational schemas forming a network