خلاقیت و شهود

شناخت و شهود

نگارنده ریشه‌های شناختی خلّاقیّت شامل توجّه، ادراک و تفکّر را مورد بحث قرارداده است. (کاظمی، ۱۳۷۳) وی بر نقش پرورش مهارتهای بینایی و بینش در تقویت خلاقیت تأکید می‌ورزد. (کاظمی، ۱۳۷۶)

توفیق هر برنامه پرورش خلاقیت که به گسترش سیّالی و انعطاف پذیری کلامی منجر می‌شود، بستگی به بهسازی ترجیحات مربوط به روش شناختی در «رویارویی با پیچیدگی»دارد. این برنامه‌ها بر «دریافت حسّی مسایل»تأکید می‌ورزند. (رنه و ورنه، ۱۹۷۱)

تردیدی در نقش «آگاهی» برای خلّاقیت وجود نیست. «آگاهی» و پایه معلومات از مبانی خلّاقیت محسوب می‌شود. (فلدهاوزن، ۱۹۹۵؛ اشترنبرگ و لوبار، ۱۹۹۵(

فرایند خلّاقیت را می‌توان از طریق«ترکیب دهی» و «انتشار آگاهی» گسترش داد. (اشتاین، ۱۹۸۳) امّا معلومات می‌تواند مانند یک کارد دولبه باشد. (اشترنبرگ و لوبار، ۱۹۹۳)

آگاهی ومعلومات ممکن از طریق شهود و اشراق حاصل آید. از این رو «حالات شهودی و اشراقی» در هدایت رفتارها (بویژه یادگیری و دانش اندوزی) یک خصیصهٔ قابل ملاحظه در میان افراد خلّاق است(اشترنبرگ و تاردیف، ۱۹۸۹) گاهی از آن به عنوان «فرایند فراشناختی» یاد می‌شود که در تعامل با خصایص شخصیتی در خلّاقیت اثر می‌گذارد(فلدهاوزن، ۱۹۹۵)

اهمیت این خصیصه در افراد خلّاق چنان است که به عنوان یک «گونهٔ شخصیتی شهودی» که رابطهٔ مستقیمی با جست وجوی حسّی دارد، شناخته شده است. (گلداسمیت، ۱۹۸۵) (تحلیل خصایص شخصیتی «انیشتین» و «هنری پوانکاره»آشکار نمود که «شهود» از ویژگیهای آنها بود. (میلر، ۱۹۹۲) حتّی مبانی وراثتی این خصیصه (در حدّ توارث پذیری ۴/۰) نیز مورد تحقیق قرار گرفته است. (بوچارد و هار، ۱۹۹۸)

بررسی شخصیت هنرمندان متعهد در مقایسه با هنرمندان غیرمتعهّد نیز نشان داد که آنها دارای حالت «الهام» هستند. (دادک و همکاران، ۱۹۹۱) گرچه برخی مطالعات نشان می‌دهند که «حالات مراقبه» با افزایش اندیشهٔ خلّاق رابطه ای ندارد. (اوهایر و مارسیا، ۱۹۸۰)