۹. شرح و تفسیر

به نظر می‌رسد برخی از خصوصیّات و صفات شخصیّتی در گسترهٔ استعداد (باهوشبهر حدّاقل 115) آنچنان تجانس دارند که تحت تأثیر جنسیّت، سطح هوشی و محیط آموزشی قرار نمی‌گیرند. اساساً همه دانش آموزان مستعدّ مورد مطالعه در میزان « خوش خلقی»، « خدمت به دیگران»، «پایداری هیجانی»، «واقع نگری»،«خستگی عصبی»، «جامعه طلبی»، « تهوّر و جسارت»، «گرایش به جنس مخالف»، «تمّدن یافتگی»، «سختگیری در کار»، «پایداری عصبی»، «میل به رهبری»، «اختیار در تصمیمگیری»، «نفوذ اجتماعی»، «کمک به مستمندان» و «مهرورزی نسبت به دیگران » تفاوتی را نشان نمی‌دهد.

امّا تفاوتهای شخصیّتی در نواحی دیگری به چشم می‌خورد:

پسران مستعدّ در مقایسه با دختران مستعدّ، « اعتماد »، « آرامش» و آسودگی خاطر بیشتری دارند؛ حسّاسیّت هیجانی آنها کمتر است؛ از «سوءظّن» رها هستند؛ خود را با ارزشتر می‌شمرند، به حفظ وضعیّت موجود، علاقه بیشتری ابراز می‌دارند؛ به تجربه زندگی، تمایل افزونتری نشان می‌دهند و گرایش چندانی به همکاری و کمک کردن به دوستان و معاشرت ندارند.

دختران مستعدّ در مقایسه با پسران مستعدّ، در اضطراب بیشتری به سر می‌برند؛ بی اعتمادتر هستند؛ احساس آزردگی بیشتری می‌کنند. از بدگمانی، دلمشغولی، افسردگی و خلق غمگین رنج می‌برند؛ حسّاسیّت هیجانی، ایشان را فرا گرفته و معمولاً در شرایطی به سر می‌برند که خود را بی ارزش می‌پندارند؛ نشانه‌های ضعف روانی در آنها بارزتر است و معاشرت طلبی و همکاری و تعاون نسبت به دوستان، در آنها برجسته تر است.

در محیط آموزشی سمپاد، پسران مستعدّ دارای رشد هیجانی، استقلال فکری، استقرار یافتگی روانی، احساس مسؤولیّت و خودکفایی برتری هستند؛ خشونت آنها بیشتر است و نسبت به جنبه‌های هنری، گرایش کمتری نشان می‌دهند؛ نسبت به مشاهدهٔ رفتار دیگران و درک احساس آنها، تمایل کمتری دارند؛ روحیه خودداری و سکوت آنها بیشتر است؛ کندتر عمل می‌کنند و در تصمیمگیری و استقلال، ضعف بیشتری دارند.

دختران دانش آموز مستعدّ در سازمان در مقایسه با پسران همانند خود، پرحرفتر، با جنب و جوش کم، دارای آرامش خاطر بیشتر و صداقت و چابکی افزونتر هستند. آنها تشویق کمتری را نشان می‌دهند و شوخ طبع ترند، گرایش کمتری به فعّالیّتهای مستلزم وقت و اهتمام ابراز می‌دارند. با افزایش سنّ معمولاً این ویژگیهای شخصیّتی، کمتر می‌شود. زمان واکنش در آنها، سریعتر است و این وضعیّت روانی، آنها را برای مشکلات هیجانی آسیب پذیرتر می‌سازند. آنها معمولاً پر توقع تر هستند و شکیبایی کمی در امور نشان می‌دهند. حسّاسیّت و تمایلات زیبایی شناسی و هنری آنها بیشتر است، مهربانی و ملایمت برجسته تری دارند، تمایل بیشتری به مجذوب کنندگی و رهایی از مسؤولیّت پذیری بروز می‌دهند و به جلب توجّه از طریق گفته‌های لطیّف و هوشمندانه و طرح سؤالات با پاسخهای دشوار می‌پردازند. استقلال و تصمیمگیری آزادانه در آنها بیشتر است، به مشاهده رفتار و شناخت و درک احساسات آنان، اهمیّت بیشتری می‌دهند و به انجام شغلهای نوین و متفاوت می‌پردازند و به تجدّد در آداب و رسوم و نظام ارزشی، گرایش بیشتری دارند.

در ویژگیهای شخصیّتی پسران و دختران مستعدّ غیر تفکیکی (شاغل به تحصیل در مدارس خاصّ)، تفاوت خاصّی از لحاظ جنسی دیده نمی‌شود؛ یعنی همان تفاوتهای جنسی اساسی وجود دارد.

شخصیّت پسران و دختران هوشمند

به طور کلّی از لحاظ شخصیّتی، تفاوت جنسی خاصّی در سطح هوشمندی (115 تا 5/128 ) دیده نمی‌شود؛ یعنی در جنبه‌های مورد ارزشیابی، شباهت شخصیّتی کلّی احراز گردید. این شباهت کلّی شخصیّتی در نظام غیر تفکیکی ( مدارس آموزش و پرورش) نیز حاکمیّت دارد و تفاوتی مهمّ از لحاظ جنسی در شخصیّت هوشمندان غیر تفکیکی حاصل نشد. امّا در مراکز تفکیکی ( سمپاد) تفاوت جنسی قابل ملاحظه ای وجود دارد. همهٔ آنچه دربارهٔ دختران و پسران مستعدّ دانش آموز درسمپاد، گفته شد، جز خودنمایی، معاشرت طلبی و تنوّع طلبی، دربارهٔ دانش آموزان هوشمند نیز مصداق دارد؛ با یک تفاوت خاص جنسی که دختران هوشمند، بنیادگراتر از پسران هوشمند دانش آموز در سازمان هستند و در عوض، پسران به حفظ وضعیّت موجود، علاقهٔ بیشتری بروز می‌دهند.

شخصیّت پسران و دختران تیزهوش

در پاسخ به سؤال سوم می‌توان قاطعانه بیان کرد که تفاوت جنسی قابل ملاحظه ای در ویژگیهای شخصیّتی پسران و دختران تیزهوش، وجود دارد.

الف- شخصیّت پسران تیزهوش

پسران تیزهوش در مقایسه با دختران تیزهوش، مطیعتر، وابسته تر، مهربانتر و ملایمتر هستند. رفتارهای آنها طبیعی تر است؛ تبعیّت جویی بیشتری دارند؛ به اموری که مربوط به شخص آنهاست، اکتفا می‌نمایند و سعی کمی دارند که به مجذوبیّت بپردازند. چه بسا آنها بیش از دختران، دچار برخی تزلزلها می‌شوند؛ وقار شخصیّتی، حسن ظّن و اعتماد به دیگران، زودجوشی و شادی روانی و علاقه به دیگران در آنها بیشتر است و سازش پذیر کم هستند؛ به حفظ وضعیّت موجود و نگهداری نظام ارزشی سنّتی علاقهٔ برجسته تری نشان می‌دهند و طبقه بندی حرفه‌های موجود اجتماعی، آنها را بیشتر از دختران، ارضا می‌کند.

در محیط سمپاد، جز تفاوتهای جنسی اساسی، تحت تأثیر متقابل با محیط آموزشی ویژه، وابستگی به دیگران از حیث تصمیمگیری و سایر امور زندگی بیش از دختران است.

پسران تیزهوش مدارس خاصّ بیش از دختران همتای خود، نظرات دیگران را می‌پذیرند و پیروی می‌کنند و با آداب و سنن، همنوایی بیشتری نشان می‌دهند و در برخورد با مشکلات زندگی، ضعف بیشتری ابراز می‌دارند و احساس بی کفایتی افزونتری دارند.

ب- شخصیّت دختران تیزهوش

به طور کلّی دختران تیزهوش از لحاظ شخصیّتی، برخی خصائص برجسته را بروز می‌دهند: آنها روحیه اطمینان به نفس و استقلال برتری دارند؛ پابرجاترند؛ تمایل زیادتری دارند که دیگران را مجذوب خود سازند؛ سختی و خشونت آنها بیشتر است؛ از موقعیّتهای مقتضی تبعیّت می‌گریزند؛ تصنّع و تظاهر در رفتار آنان بیشتر است؛ حسادت، کمرویی، خجالت، بدگمانی، بدخلقی و بی اعتنایی و خشونت نسبت به دیگران در آنها بیش از پسران است و کمتر از پسران، انعطاف و سازش نشان می‌دهند. شرایط یاد شده، آنها را برای ابتلاء به بیماری «پارانویا» آسیب پذیر تر می‌کند.

آنها خود را واجد رفتار صحیح می‌دانند و علائق فراوانی نسبت به زندگی درونی خود نشان می‌دهند، سرعت و واکنش در آنها کم است و به تجّدد طلبی در عرصه ارزشها، آداب و سنن و طبقه بندی شغلها و حرفه‌ها علاقه مندتر هستند.

در محیط سازمانی، دختران بیش از پسران به تصمیمگیری آزادانه و استقلال در امور زندگی می‌پردازند.

دختران تیزهوش مدارس خاصّ، مقاومت بیشتری در قبال نقطه نظرات دیگران می‌کنند و کمتر از پسران نسبت به پیروی از افکار دیگران، علاقه نشان می‌دهند و همنوایی آنان با آداب و سنن موجود، کم است. ضمن آنکه از توانایی بیشتری در برخورد با مشکلات زندگی برخوردار هستند و احساس کفایت بیشتری می‌نمایند.