۸. شخصیّت و معنویّت
«چیرگی هیجانی» به معنای پرهیز از «تأثّر انتخابها از احساس و دیگران و اثرگذاری هیجانها در تشخیص خوبی از بدی» به تأمین «وجاهت» در زندگی یاری میدهد؛ «وجاهت» یعنی «عقاید مبتنی بر معنویّت فرد مورد توجّه قرار میگیرد و از تشویق مورد انتظار برخوردار میشود به گونه ای که درهنگام دشواریها احساس تنهایی نخواهد داشت.
«سنجیدگی» به معنای سنجش همه جوانب هنگام تصمیمگیری و انجام بهترین راه بر اساس عقل و منطق و هوش و درک به تأمین «درست زیستی» یعنی«احساس سرزندگی و آرامش روانی مبتنی بر دستیابی به معنای زندگی که سبب رضایت از زندگی میشود» کمک میکند.
نقش معنویّت در کاهش اضطراب و افسردگی
تأمین هر یک از این انتظارات به کاهش اضطراب میانجامد:
الف) «استواری»: «رهیابی در زندگی بدون احساس سردرگمی، قرارگیری در مسیر رشد بدون احساس رکود، برخورداری از سلامت بدون احساس نگرانی برای بقاء و احساس مفیدبودن و خشنودی از کار شخصی بدون مقایسه با دیگری و یا غبطه خوردن»
ب) «پشتیبانی»: «احساس راحتی ناشی از بهرمندی از وجود راهنما در زندگی، همراهی فرد مناسب، همکاری اطرافیان، برخورداری از حمایت در سختیها و پذیرفتگی محیطی» است.
ج) «درست زیستی»: «احساس سرزندگی و آرامش روانی مبتنی بر دستیابی به معنای زندگی که سبب رضایت از زندگی» میشود.
تأمین هریک از این انتظارات به کاهش افسردگی میانجامد:
الف) «استواری»: «رهیابی در زندگی بدون احساس سردرگمی، قرارگیری در مسیر رشد بدون احساس رکود، برخورداری از سلامت بدون احساس نگرانی برای بقاء و احساس مفیدبودن و خشنودی از کار شخصی بدون مقایسه با دیگری و یا غبطه خوردن»
ب) «درست زیستی»: «احساس سرزندگی و آرامش روانی مبتنی بر دستیابی به معنای زندگی که سبب رضایت از زندگی» میشود.
استنباط آن است که سنجش همه جوانب هنگام تصمیمگیری و انجام بهترین راه بر اساس عقل و منطق و هوش و درک است و پرهیز از انتخاب متأثّر از احساس و دیگران و تشخیص هیجانی موجب این دو دستاورد(درست زیستی و استواری) میشود:
الف) احساس سرزندگی و آرامش روانی مبتنی بر دستیابی به معنای زندگی که سبب رضایت از زندگی میشود.
ب) رهیابی در زندگی بدون احساس سردرگمی، قرارگیری در مسیر رشد بدون احساس رکود، برخورداری از سلامت بدون احساس نگرانی برای بقاء و احساس مفیدبودن و خشنودی از کار شخصی بدون مقایسه با دیگری و یا غبطه خوردن
این دو دستاورد به کاهش اضطراب و افسردگی میانجامد.(کاظمی، 1399)
بهزیستی معنوی و پیامدهای روانشناختی آن
«بهزیستی معنوی» به معنای توانایی تجربه اندوزی و یکپارچگی معنا و هدف در زندگی از طریق پیوند فرد با قدرتی فراتر از توانایی شخصی است. در واقع این مفهوم بازتاب چگونگی روابط فرد با خود، دیگران، محیط زندگی و خداست.(فیشر،2006) این مفهوم از پیامدهای درخشان روانشناختی بهره مند است؛ نظیر احساس محتواداشتن در زندگی، نگهداری تعادل و چیرگی در زندگی، پی ریزی پیوندهای مثبت، احساس هدفمندی و معنایابی در زندگی، پیوند با مرجع قدرتی فراتر از خود، پذیرش مشکلات روزمرّه زندگی و بهره گیری از فرصتهای آنها در رشد فردی
مطالعات بر روی 470 نوجوان پسر و دختر با میانگین سنی 15 نشان میدهند که ارزشهای نوجوانان به طور مستقیم بهزیستی معنوی و حمایت اجتماعی آنها را پیش بینی میکند.(سیمیر و همکاران، 2020)
همچنین پژوهش بر روی 220درمانگر در قلمرو مشاوره دانشگاهی آشکار ساخت که 200 نفر آنها با مراجعینی با درگیریهای دینی- معنوی مواجه هستند. درمانگران دارای سطوح بالای تعهدات دینی در مقایسه با درمانگران دارای سطوح پایین، به اهداف دینی -معنوی اهمیت بیشتری میدادند و نیز از مداخلات دینی معنوی بهره گیری بیشتری میکردند. همچنین درمانگران با تحصیلات دینی- معنوی از «خودبسندگی» والاتری در کار با مباحث دینی-معنوی برخوردار بودند.(کلمز و همکاران، 2010)
از قلمروهای مهم دیگر حوزه شغلی و حرفه ای است؛ معنویت با ارزشهای شغلی درونی بیش از برونی همبستگی بیشتری دارد و این همبستگی در میان مردان بیشتر است.(دادک، 2004)
مطالعات بر روی 60 فرد در حال بازنشستگی و بازنشسته نشان میدهند که بهزیستی معنوی، معنایابی در زندگی، بهینگی و «تعالی خود»1با یکدیگر همبستگی دارند. گرچه تفاوتهایی میان میانگین نمرات معنایابی در زندگی، بهینگی و «خود تنزیهی» یافت شد، امّا هیچ تفاوتی از حیث بهزیستی معنوی، وجود نداشت.(الکدی، 2019)
باور و ایمان معنوی به خدا و نیایش، تنیدگی و اضطراب شغلی مربوط به تعلیم و تربیت را کاهش میدهد و به سلامت و بهزیستی شغلی کمک میکند(واکر، 2020)
«بهزیستی معنوی» سهم شگرفی در درمان بیماریهای وخیم را به خود اختصاص داده است:
مطالعه بر روی 130 زن بیمار سرطانی سینه(با دوسال سابقه ابتلا) نشان داد که بهزیستی معنوی با کیفیّت زندگی و تنیدگی مزمن آنها رابطه دارد.(پارنل و آندرسون، 2009)
درمانگری یکپارچه روانی معنوی در میان زنان مبتلا به سرطان سینه، کیفیّت زندگی، حالات خلقی، و بهزیستی بدنی، روانی و معنوی آنها را ارتقا بخشید.(کوروین، 2012)
کاوش بر روی دویست وبیست و پنج دانشجو نشان داد که دانشجویان با بهزیستی معنوی بالا گرایش بیشتری به مشارکت در فعالیتهای مذهبی دارند و در «کیفیت سالم زندگی» برتری نشان میدهند. بهزیستی معنوی در حدود هجده درصد پراش کیفیت سالم زندگی را پیش بینی میکند.(آنی، 2013)
بهزیستی معنوی میتواند به تقویت بنیه جسمانی بیماران سرطانی و ارتقای حالات خلقی آنها کمک کند و از سوی دیگر خستگی، تنیدگی، افسردگی، و آشفتگی را کاهش دهد.(آندو، 2016)
اهمیت بهزیستی معنوی و امید در زندگی در درمان مبتلایان به سرطان در همه مراحل پیشرفتش مورد بررسی واقع شد. دستاوردها در میان 120 بیمار سرطانی زن و مرد، همبستگی مثبت میان بهزیستی معنوی و امید در زندگی را نشان داد. یافته شگفت انگیز آن بود که این همبستگی در سطح پیشرفته سرطان، نیرومندتر و در میان زنان بیش از مردان وجود داشت.( لیاکات، 2020)
ارزشها و فرهنگ حتّی در مفهوم تیزهوشی نیز نقش آفرین است؛ مثلاً در فرهنگ «شونا»، تیزهوشی به مثابه ظرفیّت پیشی جستن، حلّ مسائل، روابط اجتماعی و معنویّت تلقّی میشود.(نگارا و پوراث، 2004)