۲۴. بازخورد

«بازخورد»، تمایلی کم وبیش استوار در جهت واکنش نشان دادن در طریقه‌ای مثبت یا منفی به دسته‌ای از اشخاص یا اشیاء است. بازخورد نسبت به چیزی، نظامی است که از سه جزء مرکّب است: اعتقاد دربارهٔ آن چیز(نگرش یا جزء_شناختی)، تمایل به عمل نسبت به آن چیز(جزء آمادگی برای عمل) و احساسات و هیجانات مربوط به آن چیز (گرایش یا جزء احساسی). اعمال فرد به طور کلی، تحت تأثیر بازخوردهای او است.

لفظ «بازخورد» برای مفهوم آن، مناسبترین واژه است و مفاهیمی نظیر نگرش، گرایش و آمادگی عملی را در برمی گیرد. واژه‌های «نگرش»، «گرایش»، «طرز فکر»، «طرز تلقّی»، برای مفهوم مورد نظر رسا و بلیغ نیست و صرفا«جزئی از مفهوم وسیع «بازخورد» رادر بر می‌گیرد. بازخوردهای مختلف شخص ممکن است باهم همبستگی داشته باشند یا از هم جدا باشند. اغلب، بازخوردها، خوشه‌هایی را تشکیل می‌دهند.وقتی همهٔ بازخورد‌های فرد باهم همبسته باشند، گوییم شخص فلسفهٔ زندگی معیّنی دارد و یا دارای ایدئولوژی است. (کاظمی حقیقی، 1369)

بر این اساس «بازخورد» از ماهیّتی تعاملی برخوردار است: نیاز پایه‌ای برای شکل گیری انگیزش می‌شود و انگیزش در خط سیر شکل گیری اش، برایندی تعاملی از نیاز، اندیشه و پیوند و سرشت است و از سوی دیگر، شناخت مبتنی بر اندیشه و احساس است و این چنین آمادگی برای عمل پی ریزی می‌شود.