نَکراء
تعریف
«نَکراء» به معنای زیرکی و دریافتی است که با وجود مانندی و شباهت ظاهری با خرد و عقل، از نظر ماهیّت با آن تفاوت دارد و در واقع جنبه‌ای از شیطنت است. این واژه از مفاهیم «توانایی ذهنی» در مبانی اسلامی است و بار ارزشی منفی دارد.
نگارنده: دکتر ناصرالدّین کاظمی حقیقی
شرح موضوعی
نَکراء در پیوستار ارزشی مفاهیم مربوط به توانایی ذهنی، در کنار «دهاء» در سوی منفی جای می‌گیرد؛ در سوی دیگر، واژه‌هایی با بار ارزشی مثبت و درآمیخته با ایمان و صلاح و عقل قرار دارند. در حدیث کافی نیز نَکراء «شیطنت» و شبیه عقل، امّا غیر از عقل دانسته شده است. نَکراء و دهاء مرتبه‌ای از هوش‌اند که با شیطنت و نیرنگ درمی‌آمیزد.
تعریف انگلیسی
Nakrā' means a cleverness and perception that, despite its outward likeness and resemblance to wisdom and reason, differs from it in essence and is in fact an aspect of mischief (shaytanat). It is one of the concepts of "mental ability" in Islamic foundations and carries a negative value load.
منابع
- مقالات، «مفاهیم بنیادین نخبگی در مبانی اسلامی» https://www.eot.ir/مقالات/مفاهیم-بنیادین-نخبگی-در-مبانی-اسلامی-1962 — Definition as cleverness resembling reason but being mischief; negative value load
- روانشناسی فرهنگی، «8. مفهوم تیزهوشی در فرهنگ ایران» https://www.eot.ir/کتب/روانشناسی-فرهنگی/مفهوم-تیزهوشی-در-فرهنگ-ایران-1351 — Level of intelligence mixed with mischief and deceit, with دهاء
- نخبه‌شناسی، «20. بازتاب یک بررسی پژوهشی بررسی مبانی نظری نخبگی» https://www.eot.ir/کتب/نخبه-شناسی/بازتاب-یک-بررسی-پژوهشی-بررسی-مبانی-نظری-نخبگی-1030 — Negative value load on the continuum of mental-ability terms