پرش به محتوای اصلی

خلّاقیّت و هیجان

نوشته دکتر ناصرالدّین کاظمی حقیقی ۱۳ دقیقه مطالعه مقاله متوسط

برای: دانشجویان

ظهور خلّاقیّت در قلمرو هیجان در گسترة عاطفی قابل کاوش است. واکنشهای هیجانی درآویخته با جلوه‌های حرکتی و جنب‌وجوش‌آمیز، از خاستگاههای انگیزشی سرچشمه می‌گیرد.

به طور کلّی پایه‌های عاطفی خلّاقیّت مورد بررسی واقع شده است. فرآیندهای عاطفی در تعامل یکپارچه با تواناییهای شناختی و خصایص شخصیّتی فراگیر، به تحقّق خلّاقیّت منجر می‌گردند. (راس، ۱۹۹۹)۱ به تعبیر برخی محقّقان، زاویّة عاطفی خلّاقیّت شامل جنبه‌های «شهود»، «احساس»، «اندیشه» و «درک حسّی» می‌شود. (هرست و همکاران، ۱۹۹۱) نقش جنبه‌های عاطفی و هیجانی در خلّاقیّت در حدّی است که حیطة عاطفی، یک قلمرو سدّ کننده از بروز خلّاقیّت بر شمرده شده است. (دیویس، ۱۹۹۹)

بر پایة نتایج پژوهشها، تردیدی در وجود رابطة میان انگیزه و خلّاقیّت نیست. (هرست و همکاران، ۱۹۹۱؛ اشترنبرگ و لوبار، ۱۹۹۳) بررسی بیست وپنج سالة شخصیّت زنان خلّاق نشان داد که انگیزه از خصایص شخصیّتی نشأت می‌گیرد و به علاوه، خود یک عامل تعیین‌کننده برای عملکرد و رفتار خلّاقانه است. (هلسون، ۱۹۹۹)۲

بررسی شرح حال دانشجویان خلّاق در پزشکی آشکار ساخت که حتّی یک شاخص انگیزشی پیش‌بینی کننده برای نمرة خلّاقیّت نیز وجود دارد. (گریوس و همکاران، ۱۹۶۷)۳ نقش انگیزه بر خلّاقیّت آن چنان محرز است که ابزارهای خاصّی نیز پی‌ریزی شده است؛ از جمله «مقیاس انگیزة خلّاق» که از روایی و ظرفیّت غربالگری مناسبی برخوردار است. (تورنس، ۱۹۷۱)

به طور کلّی انگیزه در کانون هر کوشش پرورشی ویژه برای خلّاقیّت جای می‌گیرد. (تورنس، ۱۹۹۵)

فرد خلّاق همة وجود خود را به طور کامل وقف امور مورد علاقة خود می‌کند و انگیزة درونی فوق‌العاده‌ای بروز می‌دهد. انگیزة ذاتی و تعهّد درونی نسبت به یک آزمونه از ویژگیهای افراد خلّاق به شمار می‌آید. (نیکولز، ۱۹۷۲؛ اشترنبرگ و تاردیف، ۱۹۸۹؛ سایکزنت میهالی، ۱۹۹۰؛ کنتی و آمابایل، ۱۹۹۹)۴

انگیزه در هر چهار حیطة خلّاقیّت یعنی فرد، فرآیند، فرآوری و فضا نقش دارد. افراد دارای خلّاقیّت بالا در هر چهار حیطه، انگیزه نشان می‌دهند؛ در حالی که افراد دارای خلّاقیّت پایین فقط در مورد فرآوری، انگیزه دارند. (مهر و شیور، ۱۹۹۶)۵

خلّاقیّت در برخی حوزه‌ها نظیر تجارت، مقتضی وجود ترکیبی از انگیزة درونی و برونی است. (آمابایل، ۱۹۹۷) یعنی انگیزة درونی و پاداش برونی سهمهایی اساسی در خلّاقیّت دارند. (استافورد، ۱۹۹۸)۶

انگیزه‌های بنیادین مرتبط با خلّاقیّت دربرگیرندة این مؤلّفه‌هاست: اکتشاف، تجربه‌گرایی، ترجیح پیچیدگی، کنجکاوی، نوآوری، زیبایی‌شناسی، تفرّد و ارتجال در کارکرد.

«نیاز به کشف» که چگونه یک پیوند جدید خلّاقانه می‌تواند شکل گیرد، دغدغة یک فرد خلّاق را تشکیل می‌دهد. (کاونسکی، ۱۹۹۱)۷

به طور کلّی افراد خلّاق نیاز به تجربه کردن کنجکاویشان دارند. (آرنون، ۲۰۰۳)۸ از این رو، پژوهشگران بر وجود «گشوده‌رویی در قبال تجارب» در میان افراد خلّاق تأکید می‌ورزند. (اشترنبرگ و تاردیف، ۱۹۸۹؛ شریفی، ۱۳۸۳؛ گلاد، ۱۹۹۷)۹.

شخصیّت خلّاق، پیچیدگی را بر سادگی و شناخته‌شدگی ترجیح می‌دهد. (منصور، ۱۳۷۲؛ نیکولز، ۱۹۷۲) و از جانب دیگر به طور کلّی «روحیة شکّاکی» دارد.در مطالعة خصایص مؤلّفان و هنرمندان زن خلّاق نشان داده شد که آنها در مقایسه با دیگران «شکّاکتر» هستند. (بچتولد و ورنر، ۱۹۷۳) «کنجکاوی» و «پرسشگری» افراد خلّاق همراه با «کاوشگری» معمولاً برای رفع شکّ و تردید و ارضای نیاز به روشنی است. (آرنون، ۲۰۰۳) نیاز به روشنی و وضوح امور یک ویژگی انگیزشی مهمّ به شمار می‌آید که در شخصیّتهای خلّاق ملموس است. (کلر و هالند، ۱۹۷۸) لذا بررسی تحوّل شخصیّت و زندگی و شرح حال بیش از سیصد نابغة برجستة تاریخی آشکار ساخت که «کنجکاوی» و «پرسشگری» از خصایص انگیزشی برجسته محسوب می‌شوند. (والبرگ و همکاران، ۱۹۷۹)۱۰

حیطة انگیزشی و عاطفی به خصیصة «نوآوری» نیز مربوط می‌گردد. فرد خلّاق ترجیح می‌دهد که رفتارهای غیر مرسومی از خود بروز دهد. جهتگیری نوآورانه به منزلة عنصری مهمّ در خلّاقیّت، در سوی دیگر خصیصة «سازش‌یابی» قرار می‌گیرد. (گلداسمیت، ۱۹۸۴؛ کلر و هالند، ۱۹۷۸) بنابراین نوآوری و ترجیح رفتارهای غیر مرسوم باید از یک ریشة ژرف و ویژة شخصیّتی برخوردار باشد که از آن به عنوان «وحدت نامتعارف شخصیّت»۱۱ یاد کرده‌اند. بررسی فعّالیّتهای مکتوب و شخصیّت زنان نویسندة داستانهای تخیّلی نشان داد که خلّاقیّت آنها با یک «وحدت نامتعارف شخصیّت» توأم است. (هلسون، ۱۹۷۳) پس «نوآوری» یک خصیصة شخصیّتی است که در پیوستاری (از کم تا زیاد) جای می‌گیرد. (میدگلی و داولینگ، ۱۹۷۸)۱۲

بر پایة دستاوردهای مطالعاتی دو ملاک اساسی برای نوآوری و ابتکار وجود دارد: ۱) «غیر عادی بودن» در گروهی که مورد مطالعه قرار می‌گیرد ۲) تا حدّی «سازگار بودن با واقعیّت».(بارون، ۱۹۵۵)۱۳

فرد خلّاق، به طور ذاتی از فرآیند پدیدآوری و خلق، لذّت می‌برد. (سایکزنت میهالی، ۱۹۹۶) لذا ویژگی «اصالت» برای افراد خلّاق مورد تأکید پژوهشگران واقع شده است. (هیل، ۱۹۹۲) بر اساس یک تک بررسی دوازده ساله استنباط می‌شود که گرایش به پدیدآوری عقاید ابتکاری‌تر، موجب فرآوری چشم‌اندازهای بصری اصیلتر می‌گردد. از این رو گرایش به فرآوری چشم‌انداز بصری اصیل، شاخص پیش‌بینی خلّاقیّت است. (تورنس، ۱۹۷۲(

تحلیل خصایص شخصیّتی «انیشتین» و «هنری پوانکاره» آشکار نمود که «جنبه‌های زیبایی شناختی» از ویژگیهای آنها بود. (میلر، ۱۹۹۲) در بررسی ارتباط قضاوت زیبایی شناختی با ویژگیهای شخصیّت آشکار شد که زمینه و سابقة هنری با قضاوت و ترجیح زیبایی شناختی مرتبط است؛ علی رغم آن که ویژگیهای قابل پیش‌بینی و غیر قابل پیش‌بینی شخصیّتی را ارایه می‌دهد. (چایلد، ۱۹۶۵)۱۴

در پژوهشی مبتنی بر «فهرست سازش‌یابی - نوآوری کرتون» و یک مقیاس مربوط به انگیزة تفرّد یافت شد که نوآوران در مقایسه با سازش‌یابندگان نمرات بالاتری در «انگیزة تفرّد» به دست آوردند. (اسکینر، ۱۹۹۶) در برخی مطالعات، نیاز به وجود و هستیِ خود در کنار سایر خصایص مورد تأکید قرار گرفته است. (کلر و هالند، ۱۹۷۸)

علاوه بر آن، نیاز به ارتجال در یک کارکرد نیز از ویژگیهای هنرپیشگان خلّاق به شمار می‌آید. (نمیرو، ۱۹۹۷)

بعضی از پژوهشها گویای آن است که گرایش نیرومند به تعالی و رشدطلبی یک ویژگی مهمّ در میان افراد خلّاق قلمداد می‌شود. (کلر و هالند، ۱۹۷۸؛ والبرگ و همکاران، ۱۹۷۹) در حالی که بر اساس پاره‌ای دیگر از پژوهشها، میان پیشرفت‌طلبی و تسلّط‌جویی با گزینش فعّالیّتهای خلّاقانه رابطه‌ای وجود ندارد. (کابانوف و باتگر، ۱۹۹۱) افراد بسیار خلّاق، اصولاً از لحاظ انگیزة پیشرفت‌طلبی با دیگران تفاوتی ندارند و حتّی نیاز به «رشد» نیز بروز نمی‌دهند. (لت و پول، ۱۹۷۹)۱۵

بنابراین انگیزه‌های مربوط به خلّاقیّت را می‌توان این گونه جمع بندی کرد: شیفتگی برای روشنی امور با پافشاری بر تجربة کنجکاویها و ارتجال در کارکرد که مستلزم فعّالیّت متفرّدانه است و منجر به کشف و نوآوری می‌شود.

جنبه‌های هیجانی خلّاقیّت به طور کلّی شامل حسّاسیّت، درگیری و تنیدگی، تعارض شخصی، راحت‌درونی، گشودگی، شوخ طبعی و بیان کامل و آسان احساسها، عواطف و هیجانها می‌شود. فرد خلّاق هیجانهای خود را به راحتی بروز می‌دهد و احساسهای بسیار عمیقی دارد. حتّی پایه‌های مغزی و زیستی هیجان که با خلّاقیّت مرتبط است نیز مورد تأکید واقع شده است. (لوی، ۱۹۸۳)۱۶

هنگامی که یک فرد به ظرفیّت بالاتری برای «احساس» نایل آید، امکان تحقّق ظرفیّت خلّاقیّت حاصل می‌آید. علاوه بر آن، «حسّاسیّت»۱۷ یکی از سه زمینة اساسی برای پی‌ریزی فرآیند اندیشة افراد برجسته در خودشکوفایی است. (پارنز، ۱۹۷۱)

«حسّاسیّت هیجانی»۱۸ یک نشانة ویژه از شخصیّت خلّاق به شمار می‌آید. (بچتولد، ۱۹۸۰) محقّقان همچنین بر وجود تجربة هیجانهای عمیق در میان افراد خلّاق تأکید می‌ورزند. (اشترنبرگ و تاردیف، ۱۹۸۹)

هنگامی که فرد خلّاق به مقابله با موانع شناختی می‌پردازد، سطح بالایی از «هماهنگی هیجانی»۱۹ را بروز می‌دهد. (رادفورد، ۲۰۰۴)۲۰ به زعم برخی پژوهشگران روش شناختی واگرای «داغ» یک پاسخ آزادتر و برانگیخته‌تر نسبت به محرّکی است که هیجان بیشتری را می‌طلبد. (اسپاتز، ۱۹۷۲)۲۱

برخی پژوهشگران نیز به اهمیّت هیجان طیّ دورة نوجوانی و همراهی میان «بروز هیجانی» و خلّاقیّت توجّه کرده‌اند. (هافمان و هاوزر، ۱۹۹۴)۲۲

به طور کلّی «آسان‌بیان‌گری» می‌تواند به عنوان یک خصیصة مهمّ شخصیّتی در تشخیص و پرورش ظرفیّت خلّاقانه و حلّ مسأله در خردسالان به شمار آید. فرد خلّاق نسبت به رفتار خود، بازداری کمی انجام می‌دهد، عقاید و کارهای خود را بدون هراس از استهزاء شدن بیان می‌دارد و خیلی راحت و آسوده است. (ون هوک و تگانو، ۲۰۰۲) به عبارت دیگر، «بیان کامل»۲۳ یکی از ویژگیهای فرد خلّاق است. (پارنز، ۱۹۷۱)

از عمده‌ترین تظاهرهای هیجانی خلّاقیّت، خصیصة «شوخ‌طبعی»۲۴ است. (بهرنز، ۱۹۷۴)۲۵ در مطالعات دیگر، سیزده تعریف و یازده نظریّة شوخ‌طبعی مربوط به خلّاقیّت مورد مقایسه قرار گرفتند.تحلیلها نشان دادند که دو تعریف اساسی (هماویختگی و ناهماهنگی) و سه نظریّة اصلی (بازی ارتجالی، آسان‌بیان‌گری و روابط ناهماهنگ غیرمنتظره) رابطهٔ بیشتری داشتند. (ماردوک و گانیم، ۱۹۹۳)۲۶ بررسیها آشکار ساخته‌اند که «شوخ‌طبعی» از پنج وجه و جلوة کلّی برخوردار است که یکی از آن وجوه، کنش هوشمندانه ذهنی (خلّاقانه) به شمار می‌آید.

این خصیصة هیجانی، در اندیشة واگرا و حلّ مسأله، نقش خاصّی را ایفا می‌کند. (زیو، ۱۹۸۴)۲۷ به طور کلّی خلّاقیّت همبستگی مثبتی با فرآوری بذله‌گویانه دارد. (برودزینسکی و رابین، ۱۹۷۶)۲۸ شخصیّت خلّاق طنز را می‌پسندد و از شوخ طبعی و ظرافت ذهنی برخوردار است. (منصور، ۱۳۷۲) بر پایة تجارب بالینی استنباط می‌شود که شوخ طبعی می‌تواند محصول واکنشهای هیجانی شدید باشد که کیفیّت حسّاس بودن فرد را نسبت به معانی اساسی مزاح بروز می‌دهد. (لوین و ردلیچ، ۱۹۵۵)۲۹ بر پایة نتایج پژوهشها شنیدن مزاح و بذله بر روی خلّاقیّت نوجوانان تأثیر می‌گذارد. (زیو، ۱۹۷۶) علاوه بر آن، کیفیّت آموزش خلّاقیّت از طریق بذله‌گویی و کنایه مورد بحث قرار گرفته است. (شیبلز، ۱۹۷۹)۳۰ شوخ طبعی و بذله‌گویی در کلاس درس همان‌گونه که خلّاقیّت را تقویت می‌کند، باعث کاهش اضطراب، تنیدگی و دلتنگی و ملالت خاطر می‌شود. (ویلارد، ۲۰۰۶)۳۱

«درگیری هیجانی»۳۲ یکی دیگر از مؤلّفه‌های قلمرو هیجانی خلّاقیّت است. شواهد پژوهشی بر وجود پیوند میان خلّاقیّت و «درگیری هیجانی» تأکید می‌کنند. بررسی فعّالیّتهای مکتوب و شخصیّت زنان نویسندة داستانهای تخیّلی نشان داد که «درگیری هیجانی» با خلّاقیّت آنها مرتبط بوده است. (هلسون، ۱۹۷۳) «هیجان‌جویی»۳۳ نیز یکی از جلوه‌های هیجانی است که از جمله حلقه‌های پیوندی میان دلتنگی با خلّاقیّت به شمار می‌رود. (شوبرت، ۱۹۷۷)۳۴ بررسیها آشکار می‌سازند که «فرا‌‌تحریک‌پذیری هیجانی»۳۵ به ویژه از جنبة عاطفی با خلّاقیّت پیوند دارد و چه بسا به خلّاقیّت کمک می‌کند. (شیور، ۱۹۸۵)۳۶

تظاهر عمدة دیگر در حیطة هیجانی خلّاقیّت، «افسردگی» است. (والکر و همکاران، ۱۹۹۵)۳۷ بر پایة برخی مطالعات، نوسانهای خُلقی، به ویژه اختلالات خلقی دوقطبی با خلّاقیّت رابطه دارد.حالات خلقی انتهایی می‌تواند خلّاقیّت را افزایش دهد. (ریچاردز و کینی، ۱۹۹۰)۳۸ در صورت وجود برخی شرایط، اختلالات دوقطبی همبستگی مثبتی با خلّاقیّت بالا دارد و مهیّاساز شکوفایی خلّاقیّت می‌شود؛ در این شرایط، توانایی خلّاقیّت به طرز آشکاری پویا می‌گردد؛ یعنی طیّ بعضی دوره‌ها، حالات عاطفی بیش از سایر شرایط، به ویژه هنگامی که یک خُلق به طرز خفیف یا متوسّطی رو به افزایش می‌گذارد، در حدّ قابل ملاحظه‌تری ظهور می‌یابد.

یافتة قاطع دیگر آن است که هنرمندان و نویسندگان بیش از مردم عادی از بیماری عاطفی رنج می‌برند.هنرمندان به مثابة افراد خلّاق، میزان بالایی از افسردگی تک قطبی و بیماری در طیف دوقطبی بروز می‌دهند؛ همان طور که بیش از جمعیّت عادی دارای تاریخچه‌هایی از اقدامات درمانی هستند. (جکسون، ۲۰۰۱) حتّی در کوششهای «روان‌درمانی متمرکز بر حلّ مسأله» نشان داده شده است که این شیوه، سودمندی بیشتری را در درمان افسردگی ایفا می‌کند تا آنکه صرفاً بر مسأله تمرکز شود. (نزو، ۱۹۸۶)۳۹ نتیجة تلویحی این پژوهش آن است که بروز مسأله و جریان آن، مستلزم وجود افسردگی خاصّی است که اگر حلّ مسأله تحقّق یافت، آرامش روانی جای آن را می‌گیرد.

برخی شواهد پژوهشی گویای آن است که «تنهایی»۴۰ با خلّاقیّت همبستگی دارد و این همبستگی ویژة دورة نوجوانی نیست؛ امّا از سوی دیگر یافته‌های تحقیقاتی نشان می‌دهند که تنهایی، رابطة معکوسی با خلّاقیّت کودکان و نوجوانان دارد. (ماهون و همکاران، ۱۹۹۶)۴۱

علاوه بر اختلالات خُلقی، برخی نارساییهای روان‌آزردگی و عصبی نیز در حیطة مسائل هیجانی خلّاقیّت، ملموس است. (والکر و همکاران، ۱۹۹۵) نتایج پژوهشها در میان افراد خلّاق در عرصه‌های تجارتی و بازرگانی نظیر حوزه‌های انتشارات، هنر، کارگردانی و طرّاحی نشان داد که به طرز قابل ملاحظه‌ای در میان آنها، حالات عصبی و روان‌آزردگی مشهود است. (گلاد، ۱۹۹۷) گاهی اوقات این نارساییها در قالب «اختلالات روان‌تنی» بروز می‌کند. (سندبلوم، ۱۹۹۷)۴۲ افراد خلّاق می‌توانند از «تنیدگی» و «اضطراب» به منزلة یک عامل سوق دهندة انگیزشی برای خلّاقیّت خویش بهره گیرند. (اسمیت و کارلسون، ۱۹۸۷) «تنیدگی هیجانی»۴۳ (میان شخصیّت فرد و هویّت مربوط به نقش) از ویژگیهای هنرپیشگان خلّاق به شمار می‌آید.

آنها باید به تعادل میان شخصیّت واقعی خود و هویّت نقشی نایل آیند. (نمیرو، ۱۹۹۷) خلّاقیّت به طور کلّی مقتضی وجود «تنیدگی» است. (اشترنبرگ و تاردیف، ۱۹۸۹) علاوه بر این، تعامل برخی عوامل شخصیّتی و «تنیدگی هیجانی» به طرز قابل ملاحظه‌ای بر فرآوری خلّاقانه مؤثّر است. (هینتون، ۱۹۷۱)۴۴ خلّاقیّت فردی به منزلة فرآیندی است که «تنیدگیِ» میان نوآوری و نگهداری وضعیّت موجود را تعادل می‌بخشد. (ماگیاری بک، ۱۹۸۸)۴۵

حالات هیجانی و برانگیختگیهای درونی گاهی اوقات از تعارض روانی و کشاکشهای درونی میان صفات متضادّ شخصیّتی نشأت می‌گیرد. شدّت آنها به حدّی است که از آن به عنوان یک «روحیّة تخریب» با انرژی و نیروی انفجاری شدید، یاد می‌شود. گویی «خود» در حال انفجار است. حتّی برخی از کاوشگران ادّعا می‌کنند که نیروی روانی بالقوّة انفجاری با توانمندی خلّاقیّت همراهی دارد. پیشینه و زمینة زندگی فرد از لحاظ تعارض شخصی در تلاش برای تشویق یک بازدة خلّاقانه است و یک فرآوری و برآیند خلّاقانه را نوید می‌دهد. (ردفیرن و استور، ۱۹۹۲)

حالات عصبانیّت و طغیان خشونت و جنبه‌های مرضی ممکن است در پیوند با خلّاقیّت قرار گیرند؛ تا جایی که برخی پژوهشگران بر همسانی منبع تخریب و سازندگی در توانش بالقوّة انسانی و شخصیّتی پافشاری می‌کنند.از دیدگاه آنها خلّاقیّت و حالات خشم و طغیان دو روی یک «سکّه» است که از سرچشمه‌ای واحد می‌جوشد. (دایاموند، ۱۹۹۶)۴۶ لذا ممکن است از افراد خلّاق حالات و رفتارهایی سرزند که عوامّ آن را دیوانگی بپندارند. (سیمونتون، ۱۹۹۹) حتّی در بررسی شرح حال هجده زن نخبه در هنر و علوم یافت شد که میان حالات روان گسستگی و خلّاقیّت ارتباط وجود دارد. (بچتولد، ۱۹۸۰) از این رو، بر وجود رابطة میان «روان‌آزردگی»، «روان‌گسستگی» و درونگردی با خلّاقیّت و اصالت تأکید شده است؛ با توجّه به ادبیّات تحقیق، همانندیها و ناهمانندیهایی میان خلّاقیّت و جنبه‌های مرضی وجود دارد. (آیسنک، ۱۹۸۳) حتّی برخی پژوهشگران ادّعا می‌کنند که تجربة «روان‌گسیختگی» با خلّاقیّت مرتبط است. (اوجیلوی، ۲۰۰۰-۲۰۰۱)

امّا از دیگر سو، پیشینة مطالعاتی در ارتباط با «روان‌گسیختگی» و خلّاقیّت بررسی شده است.بر پایة پاره‌ای یافته‌ها اصالت و سیّالی عقیدتی افراد روان‌گسیخته با هنرمندان و افراد عادی تفاوتی ندارد. (گلیکسوهن وهمکاران، ۲۰۰۰-۲۰۰۱)۴۷ و افزون بر آن، برخی نتایج، حمایت محدودی از رابطة میان خلّاقیّت و «روان‌گسیختگی» می‌کند.نشانگان منفی «روان‌گسیختگی» (نظیر فقر گفتاری و رخوت) به محدود ساختن خلّاقیّت می‌انجامد تا آن را تشویق و تقویت کند. (جکسون، ۲۰۰۱) حتّی بعضی مطالعات گویای آن است که اضطراب کم با نمرات بالا در اندیشة واگرا همراه است.

علاوه بر آن، نمرات برونگردی بالا با انعطاف پذیری، سیّالی و اصالت کلامی همراهی دارد. (شریفی، ۱۳۸۳؛ وایت، ۱۹۶۸) پژوهشهای دیگر نیز نشان می‌دهند نوجوانانی که تجربة بیشتری در افسردگی، تنیدگی، هراس و اضطراب دارند، بدون تفاوت جنسیّتی نمرات کمتری در خلّاقیّت به دست می‌آورند. (دنسبای و مارینلّی، ۱۹۹۹) حتّی بعضی بررسیها اکیداً بیان می‌دارند که هیچ رابطه‌ای میان افراد خلّاق و بیماری روانی وجود ندارد. (پوره و ویتمن، ۱۹۹۳-۱۹۹۴)۴۸

افزون بر آن، به زعم برخی پژوهشگران، خلّاقیّت به منزلة یک ظرفیّت انسانی مستلزم وجود سلامتی روانی است.هنگامی که یک فرد به ظرفیّت بالاتری برای «احساس»، «راحت‌درونی»، «گشودگی» و «بیان کامل» نایل آید، امکان تحقّق این قابلیّت انسانی، حاصل می‌شود.سه زمینة اساسی برای پی‌ریزی فرآیند اندیشة افراد برجسته در خودشکوفایی لازم است: الف)«حسّاسیّت»، ب)«هم‌نیرویی»۴۹، ج)«ظرفیّت پدیدآوری خوشایند»۵۰.معمولاً رفتارهای مقابله‌ای متنوّعی در رویارویی با مسایل نو به کار می‌رود که بویژه درخور افراد خودشکوفا و دارای بهداشت روانی است. (پارنز، ۱۹۷۱) وجود بهداشت روانی یک متغیّر اساسی برای تعامل با خلّاقیّت به شمار می‌آید. (لاسونن، ۱۹۹۷)۵۱ طبق تأکید بعضی پژوهشگران، خلّاقیّت همانا خودشکفتگی سالم است که با وجود بهداشت روانی گسترش بهتری می‌یابد و اگر وجود دو نوع خلّاقیّت (نوع هنری و نوع حلّ مسأله) را بپذیریم، نوع اخیر رابطة بیشتری با بهداشت روانی دارد. (شوبرت و بیوندی، ۱۹۷۷)

لذا شگفت آور نیست اگر بیان شود که تاکنون حدّاقل ده جفت ویژگی متضادّ در افراد خلّاق یافت شده است. (سایکزنت میهالی، ۱۹۹۶) زوجهایی از خصایص متضادّ نظیر درونگردی – برونگردی و فعّال - انفعالی از جملة آنهایند. (کاهن، ۱۹۸۵)۵۲

ممکن است این تفاوتها به نوع و گونة خلّاقیّت بستگی داشته باشد؛ چنان که در مطالعة مقایسه‌ای میان دو نوع خلّاقیّت یعنی «نوآوری» و «سازش‌یابی» آشکار شد که افراد سازش‌یابنده، «تنیدگی» بیشتری را نشان می‌دهند. (پوچیو و همکاران، ۱۹۹۳)

  1. Russ, S. ↩︎
  2. Helson, R. ↩︎
  3. Graves, G. et al ↩︎
  4. Csikszentmihaly, M.; Conti, r. & Amabile, t. ↩︎
  5. Mehr, D. & Shaver, P. ↩︎
  6. Stafford, S. ↩︎
  7. Kawenski, M. ↩︎
  8. Arnone, M ↩︎
  9. Gelade, G ↩︎
  10. Walberg, H. J. et al. ↩︎
  11. Nonconventional integration of personality ↩︎
  12. Midgley, D.F. & Dowling, G. R. ↩︎
  13. Barron, F. ↩︎
  14. Child, I. ↩︎
  15. Lett, W.R. & Poole, M.E. ↩︎
  16. Levy, J. ↩︎
  17. Sensitivity ↩︎
  18. Emotional sensitivity ↩︎
  19. Emotional consonance ↩︎
  20. Radford, M. ↩︎
  21. Spotts, N. ↩︎
  22. Huffman, L. & Hauser, S. ↩︎
  23. Full expression ↩︎
  24. Humor ↩︎
  25. Behrens, R. ↩︎
  26. Murdock, M. & Ganim, R. ↩︎
  27. Ziv, A. ↩︎
  28. Brodzinsky, D. & Rubien, J. ↩︎
  29. Levine, J. & Redlich, F. ↩︎
  30. Shibles, W. ↩︎
  31. Willard, M. ↩︎
  32. Emotional involvement ↩︎
  33. Thrill-seeking ↩︎
  34. Schubert, D. ↩︎
  35. Emotional overexcitability ↩︎
  36. Schiever, S. W. ↩︎
  37. Walker, A. M. et al ↩︎
  38. Richards, R. & Kinney, D. ↩︎
  39. Nezu, A. ↩︎
  40. loneliness ↩︎
  41. Mahon, N. et al ↩︎
  42. Sandblom, P. ↩︎
  43. Emotional stress ↩︎
  44. Hinton, B. ↩︎
  45. Magyari-beck, I. ↩︎
  46. Diamond, S. ↩︎
  47. Glicksohn, J. ↩︎
  48. Poreh, A. & Whitman, D. ↩︎
  49. Synergy ↩︎
  50. Serendipity ↩︎
  51. Laasonen, R. ↩︎
  52. Kuhn, R. ↩︎

نقشهٔ این مفهوم: نقشهٔ مفهوم: خلاقیت

فصل‌های هم‌موضوع در کتاب‌ها: خلّاقیّت و هیجان (خلّاقیّت)، فصل پنجم: عاطفه (خلّاقیّت)

مقاله‌های هم‌موضوع: شوخ‌طبعی: سرزندگی ذهن یا سپر دل؟، خلّاقیّت و محیط: کنجکاوی محیطی، تعارض محیطی و شخصیت خلّاق، هماویختگی دامنهٔ عاطفی و حرکتی

مقاله‌های هم‌موضوع

روانشناسی خلّاقیّت خلاقیت عبارت است از یك الگوی شخصیتی همراه با توانایی درك روابط جدید میان پدیده‌ها، انشاء و استنباط عقاید جدید، حل مسائل نو، بهره‌گیری تازه و متمایز از تجارب و امكانات و شرایط محیطی (انسانی و مادی) از طریق كاربرد… خلاقیت · ۷۸ دقیقه ویژگیهای عاطفی و شناختی تیزهوشی سازماندهی در اين پژوهش ، بروز جلوه‌هاي خلّاقيّت دانش‌آموزان تيزهوش سازمانده در گستره هوش و واكنشهاي هيجاني ‌بررسی شده است. سه فرضيّه اساسي مورد پژوهش قرار مي‌گيرند: 1) جلوه‌هاي خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش سازمانده با واکنشهای هیجانی و هوش آنان رابطه دارد.2)… خلاقیت · ۷۰ دقیقه پارادایم شش وجهی خلّاقیّت هنوز خلّاقیّت به منزلة استعداد یا ظرفیّتی است که در پاره ای از افراد وجود دارد ولی باید تحوّل این مفهوم را با نگاهی نو و در بستر پژوهشهای روانشناختی ترسیم کرد. خلاقیت · ۷۰ دقیقه