رضایت از زندگی پدیده‌ای ساده و یک‌بعدی نیست. در روان‌شناسی تعاملی، مؤلفه‌های رضایت از زندگی در یکی از دو قلمرو بزرگ «تعالی فردی» و «ارجمندی» جای می‌گیرند. «فهرست تعالی فردی» یکی از سنجه‌های سامانهٔ جستجوی استعداد است و در دستهٔ سنجه‌های «نارضایتی از زندگی» قرار دارد. این فهرست به شما کمک می‌کند ببینید این روزها احساس رشد، حمایت، اثرگذاری، پیشرفت، استقلال و معنویت در زندگی‌تان چه جایگاهی دارند. در این‌جا نخست به معرفی مفهوم تعالی فردی می‌پردازیم و سپس معنای هر عامل را بررسی می‌کنیم.
پاسخ آنلاین به فهرست تعالی فردی در سامانهٔ جستجوی استعداد.
فهرست تعالی فردی چه می‌سنجد؟
«تعالی فردی» روند رشد و شکوفایی همه‌جانبهٔ فرد در ابعاد شناختی، هیجانی، اخلاقی، هویتی و اجتماعی است. این روند به افزایش توانمندی‌ها، سلامت روانی، تاب‌آوری، خودآگاهی و سازگاری مؤثر با محیط می‌انجامد. در مقالهٔ «رضایت از زندگی و مؤلفه‌های آن»، تعالی فردی به‌منزلهٔ بزرگ‌ترین گسترهٔ رضایت از زندگی معرفی شده است و به «بهره‌مندی از حمایت معنوی که موجب جایگاه‌یابی فردی، استواری روانی، پیشرفت مستمر و تأثیر اجتماعی می‌شود» اشاره دارد.
این قلمرو شش مؤلفه دارد: استواری، تعالی، پشتیبانی، فردیت، تأثیر و معناگرایی. مؤلفهٔ ششم در فهرست با نام «معنویت دینی» آمده است.
ریشهٔ این مؤلفه‌ها را باید در «روان‌شناسی انتظار» جست. «انتظار» در لغت به معنای چشم‌داشت است و از ریشه‌های شناختی، نگرشی، ارزشی، گرایشی، انگیزشی و شخصیتی سرچشمه می‌گیرد. انتظار در خط سیر فرایندی خود از «نیاز» برمی‌خیزد. نیاز در تعامل با ویژگی‌های سرشتی، توانایی، اندیشه، احساس و پیوند، انتظار را پی‌ریزی می‌کند. بنابراین انتظارات نشان‌دهندهٔ توانایی‌ها، ویژگی‌های شخصیتی، نیازهای ویژه، نوع اندیشه، احساسات و نوع پیوند و روابط فرد، یا در کل هویت فردی او هستند. رضایت از زندگی به برآورده شدن این انتظارات و توقعات بستگی دارد. شش عامل این فهرست از میان ده انتظار مهم زندگی برگزیده شده‌اند.
الف ـ استواری
استواری به معنای «رهیابی در زندگی بدون احساس سردرگمی، قرارگیری در مسیر رشد بدون احساس رکود، برخورداری از سلامت بدون احساس نگرانی برای بقا و احساس مفید بودن و خشنودی از کار شخصی بدون مقایسه با دیگری یا غبطه خوردن» است.
توصیف این عامل در فهرست، چهرهٔ کمبود استواری را ترسیم می‌کند. چنین فردی ممکن است:
1 ـ احساس درجا زدن و رکود کند و خود را مفید نیابد؛
2 ـ وابستگی به دیگران و نگرانی برای بقای خود را تجربه کند؛
3 ـ از سلامتی و معنویت دورافتاده باشد و در زندگی احساس سردرگمی کند؛
4 ـ در مسیر رشد و راه‌یابی با موانعی روبه‌رو شود و احساس کند زندگی خود را نیافته است؛
5 ـ از کارهای خود ناخشنود باشد و همواره خود را با دیگران بسنجد.
برخورداری از استواری درست وارونهٔ این تصویر است: فرد راه خود را می‌یابد، در مسیر رشد پیش می‌رود و بدون مقایسه با دیگران از کار خویش خشنود است.
در کتاب‌های نویسنده، استواری با آرامش روان پیوند دارد. چیرگی هیجانی به استواری می‌انجامد و از اضطراب و افسردگی می‌کاهد. استواری همراه با درست‌زیستی نیز از افسردگی و اضطراب می‌کاهد. همچنین پاکزیستی در کنار معنویت به استواری روانی منتهی می‌شود.
ب ـ پشتیبانی
پشتیبانی به معنای «احساس راحتی ناشی از بهره‌مندی از وجود راهنما در زندگی، همراهی فرد مناسب، همکاری اطرافیان، برخورداری از حمایت در سختی‌ها و پذیرفتگی محیطی» است. منظور از «پذیرفتگی محیطی» این است که اطرافیان، فرد را با ویژگی‌ها و دیدگاه‌هایش بپذیرند.
بر پایهٔ توصیف فهرست، کسی که در این عامل برخوردار است در زندگی احساس راحتی، سرزندگی و رضایت دارد و از تفریح و سرگرمی‌های مورد علاقه‌اش لذت می‌برد. اطرافیان به ارزش‌ها و نظرات او احترام می‌گذارند و او از همکاری آنان بهره‌مند است. در دشواری‌ها به دیگران حمایت می‌دهد و از آنان حمایت می‌گیرد. گاه ممکن است احساس تنهایی کند، اما در آن هنگام از پشتیبانی اطرافیانش بهره می‌گیرد. نمرهٔ پایین در این عامل از کمبود این احساس راحتی، همراهی و پذیرفتگی حکایت دارد.
در انگارهٔ تعادل روان، پشتیبانی یعنی برخورداری از یک راهنما در مسیر زندگی و حمایت و همکاری اطرافیان در رویارویی با سختی‌ها، همراه با تفریح و سرگرمی‌های مورد علاقه. در پژوهشی گزارش شده است که «سنجیدگی» موجب پشتیبانی می‌شود و پشتیبانی کاهندهٔ اضطراب است. در زوج‌درمانی تعاملی، پشتیبانی هستهٔ مرکزی رضایت زناشویی شمرده می‌شود. در رواندرمانی حمایتی نیز هدف، گستراندن «چتر پشتیبانی» برای فرد بی‌تاب است.
ج ـ تأثیر
تأثیر به معنای «خوشحالی از اثرگذاری بر دیگران، خوشحالی از پرورندگی، دلبستگی به افراد در زندگی و جاودان‌خواهی» است. منظور از «پرورندگی» توانایی پرورش دادن دیگران است. فرد هنگامی خود را اثرگذار می‌یابد که حضور، راهنمایی یا کنش او به رشد دیگری یاری رساند و این اثر در رابطه‌ای معنادار و همراه با دلبستگی شکل بگیرد.
بر پایهٔ توصیف فهرست، کسی که در این عامل برخوردار است از توانایی تأثیرگذاری و پرورش دیگران خشنود می‌شود و برای ارتباط با کسانی که به آنان دلبسته است ارزش بسیار قائل است. او می‌خواهد اثری مثبت در زندگی دیگران بگذارد و نامش در ذهن مردم ماندگار بماند.
میل به ماندگاری نام در این مفهوم صرفاً شهرت‌طلبی نیست، بلکه می‌تواند بیانگر خواست باقی ماندن نتیجه‌ای ارزشمند از زندگی فرد باشد. از این رو تأثیر با هدفمندی، دلبستگی و تعالی فردی پیوند دارد؛ فرد معنای بخشی از زندگی خود را در پرورش دیگران و برجای گذاشتن اثری سودمند جست‌وجو می‌کند.
د ـ تعالی
تعالی یعنی «احساس موفقیت ناشی از کسب جایگاه شایسته در زندگی و احساس پیشرفت در نیل به رتبهٔ اول و جایگاه عالی با بهره‌گیری از فرصت رقابت که خشنودی از شهرت شخصی را به همراه دارد».
بر پایهٔ توصیف فهرست، کسی که در این عامل برخوردار است به دنبال بالاترین سطح‌ها و تحقق اهداف بلندمدت خویش است. او شهرت به‌دست‌آمده را نشانهٔ پیشرفت می‌داند و از هر فرصتی برای رقابت بهره می‌برد. رسیدن به رتبهٔ اول و برتری در جنبه‌های زندگی برای او اولویت دارد و از جایگاه شایستهٔ خود احساس رضایت می‌کند.
در روان‌شناسی انتظار، «پیشرفت» به معنای هر گام به جلو یا ترقی و رشد در زندگی است و دو مصداق بارز دارد:
1 ـ کمال‌گرایی، یعنی زدایش مستمر نقایص وجودی؛
2 ـ تعالی‌جویی، یعنی تأکید بر نیل به عالی‌ترین جایگاه در زندگی.
از این دیدگاه، خشنودی از زندگی برایند تعاملی سه انتظار «آرامش روان»، «تفرد» و «پیشرفت» است.
هـ ـ فردیت
فردیت اشاره به «برخورداری از آزادی کافی و استقلال فردی همراه با تلاش کمال‌گرایانه در کار مبتنی بر خودشناسی کافی و شناخت خوب اطرافیان دارد که منجر به نفوذ در دیگران می‌شود».
بر پایهٔ توصیف فهرست، کسی که در این عامل برخوردار است از خود و اطرافیانش آگاهی کافی دارد، از آزادی کافی برخوردار است و می‌تواند به‌طور مستقل تصمیم بگیرد. او کارهایش را با دقت و کوشش انجام می‌دهد تا بهترین نتیجه را به دست آورد. اطرافیانش را به‌خوبی می‌شناسد و می‌تواند بر آنان نفوذ داشته باشد.
در روان‌شناسی تعاملی، فردیت برایند یک فرایند تعاملی پیچیده، ژرف و پی‌درپی است. پایه‌های تفرد عبارت‌اند از سرشت، نیاز، توانایی، احساس، اندیشه، پیوند و کنش. ریشه‌های تعدیلی آن نیز به تحول سنی، جنسیت، فرهنگ، طبقهٔ اجتماعی و اقتصادی و اقلیم‌زیستی اشاره دارد. در همهٔ انواع تیزهوشی، حفظ و تقویت فردیت مشهود است. مسائل اجتماعی فرد تیزهوش نیز از تعارض میان اصالت فردیت و همنوایی اجتماعی برمی‌خیزد.
و ـ معنویت دینی
معنویت دینی یعنی «پایبندی به ارزش‌های دینی، رعایت ارزش‌های معنوی و این احساس که معنویت در زندگی فرد ریشه دوانده است». این تعریف با مؤلفهٔ «معناگرایی» در مقالهٔ رضایت از زندگی هماهنگ است.
بر پایهٔ توصیف فهرست، کسی که در این عامل برخوردار است با اعتقادات و ارزش‌های معنوی به زندگی خود پایداری می‌بخشد و با اعتقاد به خدا زندگی‌اش را هدایت می‌کند. او در اقدامات و تصمیمات خود می‌کوشد به اصول دینی وفادار بماند.
معنویت پیوندی عمیق با بخش‌های اصیل‌تر وجود است و در شکل متعالی خود، اتصال عمیق به خالق و درک هدف زندگی را در بر می‌گیرد. معنویت یکی از هفت اصل بنیادین تعادل روان است و نبود آن با احساس تنهایی، سردرگمی و بی‌هدفی همراه می‌شود. «سرزندگی معنوی» مفهومی مرتبط اما متمایز است و به احساس آرامش روانی و سرزندگی مبتنی بر ریشه دواندن معنویت در زندگی اشاره دارد.
نتیجه را چگونه بخوانیم؟
نخست، این فهرست تصویری از «این روزها» ی زندگی شما به دست می‌دهد و نشان می‌دهد هر یک از این شش انتظار تا چه اندازه برآورده شده است. پس نتیجهٔ آن تشخیص یا برچسب قطعی نیست؛ چهره‌ای از وضعیت کنونی رضایت شما در قلمرو تعالی فردی است.
دوم، از آن‌جا که انتظار از نیاز برمی‌خیزد و با سرشت، توانایی، اندیشه، احساس و پیوند درمی‌آمیزد، نمرهٔ هر عامل را باید در پیوند با هویت فردی خود فهمید. در این میان باید به یک نکتهٔ مهم توجه داشت: رضایت از زندگی به برآورده شدن انتظارات بستگی دارد و توقعات غیرواقع‌بینانه ممکن است به اختلالات روانی بینجامد.
سوم، عامل‌ها جدا از یکدیگر عمل نمی‌کنند و نتیجه را باید با نگاهی تعاملی خواند. در رواندرمانی تعاملی نیز این مؤلفه‌ها در الگوهای ترکیبی به کار می‌روند:
1 ـ الگوی «روان‌آرامی» از ترکیب استواری، پشتیبانی و تعالی ساخته می‌شود؛
2 ـ الگوی «رشد محیطی» از ترکیب فردیت، تأثیر و تعالی شکل می‌گیرد؛
3 ـ الگوی «حریم فردی» از ترکیب فردیت و پشتیبانی پدید می‌آید.
به‌طور کلی روشن است که برخورداری از استواری، پشتیبانی، تأثیر، تعالی، فردیت و معنویت در کنار یکدیگر، چهرهٔ کامل‌تری از رضایت از زندگی را رقم می‌زند. هرگاه در برخی از این حیطه‌ها کمبودی آشکار شود، می‌توان آن را نشانه‌ای از انتظاری برآورده‌نشده دانست که شایستهٔ توجه و بازنگری است.
نشانی آزمون: فهرست تعالی فردی.
منبع
سنجه‌های جستجوی استعداد، «فهرست تعالی فردی» — صفحهٔ آزمون
فرهنگ‌نامه، «معنویت دینی» — معنویت دینی
فرهنگ‌نامه، «تعالی فردی» — تعالی فردی
مقالات دکتر کاظمی، «رضایت از زندگی و مولفه‌های آن» — رضایت از زندگی و مولفه‌های آن
فرهنگ‌نامه، «تعالی» — تعالی
فرهنگ‌نامه، «تاثیر» — تاثیر
نقشهٔ این مفهوم: نقشهٔ مفهوم: شخصیت
فصل‌های هم‌موضوع در کتاب‌ها: پیشرفت و رضایت از زندگی (روان‌شناسی انتظار)
مقاله‌های هم‌موضوع: راهنمای تفسیر فهرست حمایت معنوی: پشتیبانی، تأثیر و معنویت حمایتی چه می‌گویند؟، راهنمای تفسیر فهرست آرامش روانی: استواری، بالندگی متعالی و پشتیبانی چه می‌گویند؟