رضایت از زندگی به عوامل گوناگونی بستگی دارد. یکی از قلمروهای اساسی آن، احساس برخورداری فرد از حمایت است؛ حمایتی که گاه از اطرافیان می‌رسد، گاه از اثرگذاری فرد بر زندگی دیگران مایه می‌گیرد و گاه از ریشه دواندن معنویت در زندگی. در این‌جا نخست به معرفی «فهرست حمایت معنوی» می‌پردازیم. سپس هر یک از عامل‌های آن را توضیح می‌دهیم و سرانجام شیوهٔ خواندن نتیجه را بررسی می‌کنیم.
پاسخ آنلاین به فهرست حمایت معنوی در سامانهٔ جستجوی استعداد.
فهرست حمایت معنوی چه می‌سنجد؟
«فهرست حمایت معنوی» یکی از سنجه‌های سامانهٔ جستجوی استعداد است و در دستهٔ «نارضایتی از زندگی» جای دارد. این سنجه نشان می‌دهد پاسخ‌دهنده تا چه اندازه از پشتیبانی اطرافیان بهره‌مند است، تا چه حد به اثرگذاری بر دیگران اهمیت می‌دهد و معنویت تا چه اندازه برای او تکیه‌گاه است.
فهرست مزبور سه عامل دارد:
1 ـ پشتیبانی؛
2 ـ تأثیر؛
3 ـ معنویت حمایتی.
این فهرست برای کسی مناسب است که می‌خواهد تصویر روشن‌تری از پشتوانه‌های رضایت از زندگی خویش به دست آورد. ریشهٔ این سه عامل در مقالهٔ «رضایت از زندگی و مؤلفه‌های آن» دیده می‌شود. در آن‌جا مؤلفه‌های رضایت از زندگی در دو قلمرو بزرگ «تعالی فردی» و «ارجمندی» جای می‌گیرند. قلمرو تعالی فردی شش مؤلّفه دارد: «استواری»، «تعالی»، «پشتیبانی»، «فردیّت»، «تأثیر» و «معناگرایی». سه عامل این فهرست از همین قلمرو برآمده‌اند. «تعالی فردی» به مثابهٔ بزرگ‌ترین گسترهٔ رضایت از زندگی اشاره دارد به: «بهره‌مندی از حمایت معنوی که موجب جایگاه‌یابی فردی، استواری روانی، پیشرفت مستمرّ و تأثیر اجتماعی می‌شود».
گذشته از آن، در مدخل «انتظار» ده انتظار مهم زندگی برشمرده شده است. سه انتظار «پشتیبانی»، «معنویت» و «تأثیر» در میان آن‌ها جای دارند. انتظار از نیاز سرچشمه می‌گیرد و نیاز در تعامل با ویژگی‌های سرشتی، توانایی، اندیشه، احساس و پیوند، انتظار را پی‌ریزی می‌کند. بنابراین پاسخ‌های این فهرست تصویری از چشم‌داشت‌های فرد در این سه قلمرو نیز به دست می‌دهند.
الف ـ پشتیبانی
بر پایهٔ تعریف فهرست، فرد در این عامل توانایی احساس راحتی، سرزندگی و رضایت را در زندگی خود تجربه می‌کند. او از تفریح و سرگرمی‌های مورد علاقه‌اش لذت می‌برد و از زندگی خود راضی است. اطرافیان او را با ویژگی‌ها و دیدگاه‌هایش پذیرفته‌اند و به ارزش‌ها و نظراتش احترام می‌گذارند. او از همکاری با دیگران بهره‌مند است و در دشواری‌ها هم به آن‌ها حمایت می‌کند و هم از آن‌ها حمایت می‌گیرد. ممکن است گاه احساس تنهایی کند، اما در آن هنگام از حمایت اطرافیانش بهره می‌گیرد.
در مقالهٔ رضایت از زندگی، پشتیبانی به معنای «احساس راحتی ناشی از بهره‌مندی از وجود راهنما در زندگی، همراهی فرد مناسب، همکاری اطرافیان، برخورداری از حمایت در سختی‌ها و پذیرفتگی محیطی» است.
نمرهٔ بالا در این عامل یعنی فرد بیشتر این تجربه‌ها را در زندگی خود می‌یابد: پذیرفته‌شدن، همکاری اطرافیان و حمایت در سختی‌ها. نمرهٔ پایین یعنی این تجربه‌ها در گزارش فرد کمتر به چشم می‌خورد.
اهمیت این عامل از آن‌جاست که به تعبیر نویسنده، پشتیبانی می‌تواند موجب کاهش «بی‌تابی روانی» شود. بی‌تابی روانی به معنای «احساس دلشورگی، دلنگرانی و دلمشغولی دائمی همراه با شک و تردید در حل مسائل و نگرانی از حل آن‌ها و احساس فرسودگی تدریجی و خستگی دائمی» است. آرامش زندگی که از پشتیبانی برمی‌خیزد، زمینهٔ «خودپویشی» را فراهم می‌آورد. در روان‌شناسی تعاملی، پشتیبانی هستهٔ مرکزی رضایت زناشویی نیز به شمار می‌رود و زوج‌درمانی تعاملی بر آن تأکید دارد.
ب ـ تأثیر
بر پایهٔ تعریف فهرست، فرد در این عامل از توانایی تأثیرگذاری بر دیگران و پرورش دادن آنان خشنودی و خوشحالی می‌برد. او برای ارتباط با کسانی که به آنان دلبسته است ارزش زیادی قائل است. به سبب ارزشی که برای نام خود قائل است، می‌خواهد تأثیر مثبتی در زندگی دیگران بگذارد و نامش به عنوان فردی تأثیرگذار و جاودان در ذهن مردم بماند.
در مقالهٔ رضایت از زندگی، تأثیر به معنای «خوشحالی از اثرگذاری بر دیگران و خشنودی از پرورندگی» است که «موجب دلبستگی به افرادی در زندگی شده، جاودانگی نام را تحقّق می‌بخشد». در فرهنگ‌نامه آمده است که فرد هنگامی خود را اثرگذار می‌یابد که حضور، راهنمایی یا کنش او به رشد دیگری یاری رساند و این اثر در رابطه‌ای معنادار و همراه با دلبستگی شکل بگیرد. میل به ماندگاری نام در این مفهوم صرفاً شهرت‌طلبی نیست. این میل می‌تواند بیانگر خواستِ باقی‌ماندن نتیجه‌ای ارزشمند از زندگی فرد باشد. از این رو تأثیر با هدفمندی، دلبستگی و تعالی فردی پیوند دارد.
نمرهٔ بالا در این عامل یعنی پرورش دیگران و برجای‌گذاشتن اثری سودمند برای فرد اهمیت و خشنودی بیشتری دارد. نمرهٔ پایین یعنی این اثرگذاری در گزارش او جایگاه کمتری دارد.
نویسنده پیوند این عامل با پشتیبانی را چنین توضیح می‌دهد: آرامشی که از پشتیبانی برمی‌خیزد، برای فرد زمینهٔ نفوذ در دیگران را ایجاد می‌کند. فرد از اثرگذاری در دیگران خوشحال و از پرورش دیگری خشنود می‌شود.
ج ـ معنویت حمایتی
بر پایهٔ تعریف فهرست، فرد در این عامل با اعتقادات و ارزش‌های معنوی در زندگی خود پایداری می‌آورد و آن‌ها را به دقت رعایت می‌کند. او به ارزش‌های دینی پایبند است و با اعتقاد به خدا زندگی‌اش را هدایت می‌کند. معنویت در زندگی او ریشه دوانده است. او می‌کوشد در همهٔ اقدامات و تصمیمات خود به ارزش‌های معنوی و اصول دینی وفادار بماند و زندگی‌اش را بر پایهٔ این ارزش‌ها شکل دهد.
در فرهنگ‌نامه، معنویت حمایتی عاملی است که نشان می‌دهد معنویت و ارزش‌های دینی تا چه اندازه در زندگی فرد ریشه دارد. این عامل همچنین بازتاب می‌دهد که فرد چقدر به این ارزش‌ها پایبند است و تا چه حد احساس می‌کند معنای زندگی‌اش را یافته است.
نمرهٔ بالا یعنی ارزش‌های معنوی و دینی تکیه‌گاه استوارتری در زندگی و تصمیم‌های فرد است. نمرهٔ پایین یعنی این تکیه‌گاه در گزارش او کم‌رنگ‌تر است.
ریشهٔ این مفهوم را باید در «معناگرایی» جست‌وجو کرد. معناگرایی به معنای «ریشه دواندن معنویّت در زندگی همراه با پایبندی به ارزش‌های دینی و رعایت ارزش‌های معنوی» است. معناگرایی سازه‌ای جداگانه است و تنها مفهومی مرتبط با این عامل به شمار می‌رود، نه تعریف آن.
نویسنده دلیل اهمیت حمایت معنوی را چنین بیان می‌کند: وجود این پدیده می‌تواند سبب کاهش «روان‌آشفتگی» شود. در روان‌آشفتگی، فرد با دورافتادگی از معنویت راه خود را در زندگی نمی‌یابد و دچار سردرگمی می‌شود. او همراهی را که در زندگی نیاز دارد ندارد، هنگام بروز دشواری‌ها احساس تنهایی می‌کند و برای بقای خود نگران است. معنویت در کنار «پاک‌زیستی» می‌تواند سبب استواری روانی شود.
در انگارهٔ تعادل روان نیز «اعتقاد به خدا و برخورداری از وجود یک راهنما در مسیر زندگی» و «ریشه دواندن معنویّت» در کنار هم می‌نشینند. این زمینه مجموعاً موجب بهره‌مندی از حمایت معنوی، پشتیبانی اجتماعی و تأثیر اجتماعی با رعایت حقوق دیگران می‌شود و برایند کلّی آن رضایت از زندگی و احساس سرزندگی است.
نتیجه را چگونه بخوانیم؟
سه عامل این فهرست را نباید جدا از یکدیگر خواند. نویسنده نشان می‌دهد که پشتیبانی آرامش می‌آورد و این آرامش زمینهٔ خودپویشی و اثرگذاری بر دیگران را فراهم می‌سازد. این رویه به «شایستگی» و «آینده‌پویی» می‌انجامد. شایستگی به معنای قرار گرفتن در جایگاه شایسته بر اساس هدفمندی و کارآمدی و بهره‌مندی از زندگی درست است. آینده‌پویی به معنای نگاه همیشگی به جلو در زندگی و پرهیز از رکود است. از تعامل این دو مفهوم، حمایت معنوی حاصل می‌شود و این پدیده خود سبب رضایت از زندگی می‌گردد.
بنابراین نمرهٔ هر عامل را باید در کنار دو عامل دیگر نگریست. نتیجهٔ این فهرست تصویری از گزارش خود فرد دربارهٔ پشتوانه‌های رضایت از زندگی اوست، نه تشخیص یا برچسبی قطعی.
نمرهٔ پایین در یک عامل تنها نشان می‌دهد که آن قلمرو در گزارش کنونی فرد کم‌رنگ‌تر است. از آن‌جا که انتظار از نیاز سرچشمه می‌گیرد، این نتیجه می‌تواند توجّه پاسخ‌دهنده را به نیازها و چشم‌داشت‌های خویش در سه قلمرو پشتیبانی، تأثیر و معنویت جلب کند. روشن است که از دیدگاه نویسنده، تقویت این سه پشتوانه در کنار هم، راه بهره‌مندی از حمایت معنوی و در نتیجه رضایت از زندگی و سرزندگی را هموارتر می‌سازد.
نشانی آزمون: فهرست حمایت معنوی.
منبع
سنجه‌های جستجوی استعداد، «فهرست حمایت معنوی» — صفحهٔ آزمون
فرهنگ‌نامه، «معنویت حمایتی» — معنویت حمایتی
فرهنگ‌نامه، «معنویت حمایتی» — معنویت حمایتی
مقالات دکتر کاظمی، «رضایت از زندگی و مولفه‌های آن» — رضایت از زندگی و مولفه‌های آن
مقالات دکتر کاظمی، «خردورزی معنوی: ساختار انگاره تعادل روان» — خردورزی معنوی ساختار انگاره تعادل روان
فرهنگ‌نامه، «تعالی فردی» — تعالی فردی