۸. بحث و نتیجه گیری
سخن کلّی در بیان برداشتهای عرفی و عامّهٔ مردم از پدیدهٔ تیزهوشی و استعداد این است که اصطلاحات هوش، تیزهوشی و خلّاقیت با یکدیگر هماهنگی مفهومی دارند و این هماهنگی در سه نوع ساختار مختلف بروز و ظهور دارد:
یکپارچگی تیزهوشی و خلّاقیت
هوش به معنای فهم موشکافانه و خلاقانه مبتنی بر موهبت خدادادی خاص، زمینهساز مفهومی از تیزهوشی است که بر سرعت شناخت و برجستگی در توانایی، خلّاقیت، وظیفهمندی و عملکرد خاص تأکید میورزد؛ این پدیده اگر با تلاش همراه شود، به نخبگی میانجامد.
این تعریف به وجود مؤلّفههای ذیل توجّه دارد:
فهم موشکافانه(در مفهوم هوش) به معنای «توجّه، دقّت و موشکافی در امور برای درک و فهمیدن مطالب همراه با سرعت در اندیشیدن، فهم و یادگیری».
فهم خلّاقانه (در مفهوم هوش) به معنای «فهم، گیرایی، دریافت و یادگیری معانی چیزها و مطالب همراه با نوسازی و خلق چیز جدید».
موهبت خدادادی خاص(در مفهوم هوش)
سرعت شناخت و عملکرد بالا (در مفهوم تیزهوشی) به معنای سرعت و عملکرد بالا در فراگیری، درک، فهم، تجزیه و تحلیل و انتقال مطالب در یکی از زمینههای تحصیلی، خلاقیت (با تأکید بر نوآوری)، رهبری و یا هنری
برجستگی در توانایی خلّاقانهٔ وظیفهمندانه (در مفهوم تیزهوشی) به معنای ترکیب این سه ویژگی: توانایی بالاتر از متوسّط، وظیفهمندیبسیار بالا، خلّاقیّت برجسته؛ این پدیده اگر با تلاش همراه شود، به نخبگی میانجامد.
تیزهوشی خلّاقیت
هوش به معنای موقعیّتسنجی، ریشهیابی و رهکاریابی بر پایهٔ توانایی شناخت تحلیلی متفاوت که به انجام کار در سطح برجسته میانجامد، زمینهساز مفهومی از تیزهوشی است که بر وجود توانایی استثنایی و استعداد بی نظیر در گیرایی تأکید میکند. خلّاقیت بر این پایه در سه جلوه بروز مییابد:الف) طرح نو، ب) نوپدیدآوری، ج) پویایی نوکارآورانه
این تعریف به وجود مؤلفههای ذیل توجه دارد:
تحلیل کارآورانه (در مفهوم هوش) به معنای موقعیّتسنجی، ریشهیابی و رهکاریابی بر پایهٔ توانایی شناخت تحلیلی متفاوت که به انجام کار در سطح برجسته میانجامد.
گیرایی استثنایی (در مفهوم تیزهوشی) به معنای توانایی استثنایی و استعداد بی نظیر در گیرایی که برتر از ویژگیهای سنّی است
خصوصیات فرد تیزهوش بالاتر از ویژگیهای سنّ طبیعی است؛ توانایی استثنایی در یادگیری، گیرایی تیز و زیاد، استعداد بینظیر و منحصر به فرد، تیزهوش کسی است که در میان پنج درصد بالای همسن و سالان خودش باشد.
طرح نو (برپایه توانایی و نگاه متفاوت) (در مفهوم خلّاقیت) به معنای پیشنهاد تازه، تازگی، توانایی تولید و ترکیب اشیاء به شکل تازه، نگریستن به پدیدهها به گونهای دیگر و نوسازی با اندیشیدن و تفکّر
نوپدیدآوری بر پایهٔ اندیشه و توانایی(در مفهوم خلّاقیت) به معنای استفاده از اندیشه برای ارایهٔ نظرهای جدید و متنوّع، آفرینندگی، به وجود آوردن و پدیدآوری چیزهای تازه، بدیع و جدید، توانایی پدید آوری فکر و اندیشهٔ جدید و نو و نوآوری در کارها، افکار یا عقاید
پویایی نوکارآورانه برپایهٔ توانایی(در مفهوم خلّاقیت) به معنای بهرهبرداری از هر شرایطی برای انجام کار، ارایهٔ کارها با شیوهٔ نوین و متفاوت، توانایی ایجاد چیز نو و جالب، یافتن راه جدید برای انجام کارهای نو با وسایل اندک، احساس نیرومندی شدید برای تجربهٔ کنجکاوانه و فعّال یک اندیشهٔ بزرگ هیجان انگیز، مبتکرانه و ابداعی، جنب و جوش کنجکاوانه برای کارهای نو و تازه