پرش به محتوای اصلی
آ ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز س ش ض ط ظ ع غ ف ق ک گ م ن و ه ی
ظرفیتهای روانی

ظرفیّت تحوّلی

developmental potential
مدخل فرهنگنامه · نویسنده: دکتر ناصرالدّین کاظمی حقیقی ۱ دقیقه مطالعه

تعریف

ظرفیّت تحوّلی از دیدگاه «دابروسکی» مرکّب از «فراتحریک‌پذیری»، ظرفیّتها و استعدادهای خاصّ و یک «عامل ناشناخته» است. عامل سوم به زمینه‌ای وابسته به قابلیّتهای وراثتی و تجارب محیطی اشاره دارد، امّا به تدریج در جریان تحوّل شخصیّت از این عوامل مستقلّ می‌شود و به تمایزیافتگی هشیارانه و آگاهانه و «شناخت‌یابی خود» می‌انجامد. «دابروسکی» ترجیح می‌دهد به جای تیزهوشی از اصطلاح «ظرفیّت تحوّلی» استفاده کند.

نگارنده: دکتر ناصرالدّین کاظمی حقیقی

شرح موضوعی

از این پدیده می‌توان به منزلهٔ «پویشها» یاد کرد. «پویش» از این لحاظ نیروی تحوّلی است که از «تجزیهٔ مثبت» برمی‌خیزد و به شکوفایی موهبت قابلیّت تحوّلی شخص یاری می‌دهد. «پویشها» به نیروهای زیستی و روانی طبیعی اشاره دارند که رفتار و تحوّل آن را مهار می‌کنند و از دیدگاه «دابروسکی» به منزلهٔ فرآیندهای غریزی، انگیزشی و هوشمندانه‌اند که با هیجانها ترکیب شده‌اند. سطح پنجم تحوّل، یعنی وحدت‌یافتگی ثانوی، بسیار نادر است و سقف ظرفیّت در نهایت تحوّل انسانی به شمار می‌آید. برای این سطح، فراتحریک‌پذیری هیجانی، تخیّلی و هوشی اشکال غنی‌تری محسوب می‌شوند.

تعریف انگلیسی

Developmental potential, in Dabrowski's view, is composed of overexcitability, special abilities and talents, and an unknown factor. The third factor refers to a background tied to hereditary capacities and environmental experiences, but in the course of personality development it gradually becomes independent of these and leads to conscious, aware differentiation and self-knowing. Dabrowski prefers the term developmental potential to giftedness.

منابع

مدخل‌های مرتبط در فرهنگ‌نامه: فراتحریک‌پذیری