«فهرست خردمندی» یکی از سنجه‌های سامانهٔ جستجوی استعداد است که در دستهٔ مشاورهٔ ازدواج جای گرفته است. این سنجه نشان می‌دهد شخص در تصمیم‌ها و رفتارهای خود تا چه اندازه متعادل و سنجیده عمل می‌کند، تا چه حد همهٔ جوانب را می‌سنجد، و هیجان‌ها و نظر دیگران چه اندازه بر انتخاب‌های او اثر می‌گذارند. در این‌جا ابتدا به معرفی فهرست و انگارهٔ پشتوانهٔ آن می‌پردازیم و سپس معنای هر عامل و دلالت‌های نمرهٔ آن را مورد بررسی قرار می‌دهیم.
پاسخ آنلاین به فهرست خردمندی در سامانهٔ جستجوی استعداد.
فهرست خردمندی چه می‌سنجد؟
«فهرست خردمندی» بر پایهٔ «انگارهٔ هفت‌وجهی خردمندی» فراهم شده است؛ انگاره‌ای که طیّ سه سال پی‌ریزی گردیده و هفت مؤلّفه دارد. در شرح این فهرست آمده است که دارای بیست و پنج گویه است که والدین دربارهٔ فرزندان نوجوان خود تکمیل می‌کنند و سه مؤلّفه از مؤلّفه‌های این انگاره را می‌سنجد؛ صورتی که اکنون در سامانه آمده است، پاسخ‌دهنده را مستقیماً مخاطب قرار می‌دهد و از تصمیم‌ها و رفتارهای خود او می‌پرسد.
سه مؤلّفه‌ای که در شرح فهرست توضیح داده شده‌اند چنین‌اند:
1 ـ «تعادل و سنجیدگی» یعنی تصمیم‌گیری درست در موقعیّت‌های حسّاس بر اساس بررسی همه‌جانبه؛
2 ـ «مهار هیجان» یعنی مدیریّت بر هیجان‌ها همراه با منطقی بودن و تشخیص خوبی از بدی؛
3 ـ «پیامدسنجی رفتاری» یعنی اندیشیدن به پیامدهای اعمال و رفتار خود در آینده با سنجیدن همهٔ جوانب.
در این انگاره، تصمیم‌گیری درست در موقعیّت‌های حسّاس بر پایهٔ بررسی همه‌جانبه و همراه با تعادل و سنجیدگی است و انتخاب راه درست بر اساس عقل و منطق (نه احساس) و بدون تأثیرپذیری از دیگران انجام می‌شود. «فهرست خردمندی» این گستره را در قالب چهار عامل گزارش می‌کند. منظور از «عامل» در این‌جا، بخشی از فهرست است که یک جنبهٔ معیّن از خردمندی را جداگانه نشان می‌دهد و نمرهٔ ویژهٔ خود را دارد.
بی‌تعادلی
این عامل نشان می‌دهد شخص تا چه اندازه احساس می‌کند رفتارهایش نامتعادل است، بر هیجان‌هایش مدیریّت ندارد، کمتر به آینده و جنبه‌های ارزشمند زندگی فکر می‌کند و در موقعیّت‌ها کمتر سنجیده عمل می‌نماید. در فرهنگ‌نامه، فرد دارای بی‌تعادلی چنین توصیف شده است: کسی که در مدیریّت هیجان‌هایش ناتوانی دارد، به جنبه‌های ارزشمند زندگی توجّه نمی‌کند، رفتارهای نامتعادل دارد، آینده‌نگر نیست و نمی‌تواند در مواجهه با مسائل زندگی با سنجیدگی عمل کند.
نمرهٔ بیشتر در این عامل به معنای بی‌تعادلی بیشتر است و نمرهٔ کمتر، نشان می‌دهد شخص چنین احساسی را دربارهٔ رفتار خویش کمتر گزارش کرده است.
بدیهی است که اجزای این عامل، روی دیگر همان مؤلّفه‌های انگارهٔ هفت‌وجهی است: نبود مدیریّت بر هیجان در برابر «مهار هیجان»، کم‌توجّهی به آینده در برابر «پیامدسنجی رفتاری» و عمل ناسنجیده در برابر «تعادل و سنجیدگی» قرار می‌گیرد.
همه‌جانبه‌نگری
تعریف این عامل، تصویر فردی را به دست می‌دهد که در تصمیم‌گیری‌ها و رفتارهایش به‌طور مداوم از قدرت تفکّر و استدلال خود استفاده می‌کند؛ با دقّت و داشتن دیدگاهی منطقی، موقعیّت‌ها را می‌سنجد و به انتخاب‌های درست می‌پردازد؛ همواره به پیامدهای رفتارهایش می‌اندیشد و در تصمیم‌گیری‌هایش تمام جوانب را بررسی می‌کند؛ از هوش و درک خود برای وارسی مسائل و تصمیم‌گیری‌های مهم بهره می‌گیرد و اغلب تصمیماتش را بر اساس عقل و منطق اتّخاذ می‌کند.
از این تعریف برمی‌آید که هرچه نمره بیشتر باشد، تصویر شخص به این توصیف نزدیک‌تر است؛ و نمرهٔ کمتر یعنی این ویژگی‌ها کمتر در توصیف او از خویش آمده است.
ریشهٔ این مفهوم در کتاب‌ها و مقالات نویسنده، در تعریف «سنجیدگی» آشکار است: «بررسی همهٔ جوانب، با استفاده از عقل و منطق، هوش و درک همراه با پشتکار و سخت‌کوشی در آنچه یاد گرفته شده برای تصمیم‌گیری و انجام بهترین و دقیق‌ترین کار». بر همین پایه «شخصیت تحلیلی» به مفهوم گسترده چنین تعریف شده است: «سنجش همهٔ جوانب هنگام تصمیم‌گیری و برای انجام بهترین راه با طبقه‌بندی و عنوان‌دهی مجموعه‌ای از اطلاعات بر اساس روش‌های متنوّع دسته‌بندی و ارتباط‌دهی بین آن‌ها با استفاده از عقل، منطق، هوش و درک».
در مقالهٔ «خردورزی معنوی: ساختار انگارهٔ تعادل روان» نیز، که انگاره‌ای جداست، «خردورزی» به معنای «بررسی همه‌جانبه با استفاده از عقل و منطق، هوش و درک همراه با پشتکار و سخت‌کوشی و کارآمدی در آنچه یاد گرفته شده برای تصمیم‌گیری و انجام بهترین و دقیق‌ترین کار» آمده و «همه‌جانبه‌نگری روشن‌بینانه برای تصمیم‌گیری در هنگام رویارویی با سختی‌ها» از ثمرات «تعادل» شمرده شده است.
تأثیر هیجان در تصمیم
این عامل نشان می‌دهد احساس‌ها و نظر دیگران تا چه اندازه بر انتخاب‌ها و داوری شخص دربارهٔ خوب و بد اثر می‌گذارند و تصمیم‌گیری در موقعیّت‌های حسّاس برای او چقدر دشوار است. نمرهٔ بیشتر به معنای اثر بیشتر هیجان است و نمرهٔ کمتر یعنی هیجان و نظر دیگران سهم کمتری در انتخاب‌های او دارند.
این عامل در برابر آن اصل انگارهٔ هفت‌وجهی قرار می‌گیرد که انتخاب راه درست را بر اساس عقل و منطق (نه احساس) و بدون تأثیرپذیری از دیگران می‌داند، و نیز با مؤلّفهٔ «مهار هیجان» پیوند دارد که تشخیص خوبی از بدی را در کنار مدیریّت بر هیجان‌ها می‌نشاند.
در مقالهٔ «خردورزی معنوی: ساختار انگارهٔ تعادل روان» دو مفهوم نزدیک دیگر نیز آمده است: «هیجان‌پذیری» یعنی تأثّر از احساس و هیجان در تشخیص انتخابی بدون چیرگی هیجانی؛ و در وضعیّت «ناپایایی» نیز تشخیص‌ها و انتخاب‌ها هیجانی هستند. باید توجّه داشت که این دو، ایده‌هایی مرتبط‌اند و نویسنده آن‌ها را صریحاً با این عامل یکی نکرده است.
تشخیص هیجانی
تعریف این عامل، فردی را توصیف می‌کند که به‌رغم احساسات منفی مانند دلشورگی که ممکن است به‌ویژه در مواجهه با چالش‌ها و مسائل زندگی تجربه کند، هیجانات مثبت و لذّت‌بخش را به‌راحتی تجربه می‌کند؛ از تجربهٔ ماجراجویی و هیجان بهره می‌برد و این احساسات را به‌طور آشکار نشان می‌دهد.
آنچه از این تعریف برمی‌آید آن است که نمرهٔ بیشتر به این تصویر نزدیک‌تر است: تجربهٔ آسان‌تر هیجان‌های مثبت و ابراز آشکار آن‌ها. متن تعریف، فراتر از این توصیف، دربارهٔ نمرهٔ پایین توضیح جداگانه‌ای نمی‌دهد و بخش‌های در دسترس از کتاب‌های نویسنده نیز شرح بیشتری دربارهٔ ریشهٔ این عامل ندارند.
نتیجه را چگونه بخوانیم؟
به‌طور کلّی چهار عامل این فهرست در یک جهت خوانده نمی‌شوند. در «بی‌تعادلی» و «تأثیر هیجان در تصمیم»، نمرهٔ بیشتر به معنای فاصلهٔ بیشتر از سنجیدگی است؛ در «همه‌جانبه‌نگری» نمرهٔ بیشتر به تصویر تصمیم‌گیری عقلانی و پیامدسنج نزدیک‌تر است؛ و «تشخیص هیجانی» از تجربه و ابراز هیجان‌های مثبت سخن می‌گوید. پس هر نمره را باید با تعریف همان عامل سنجید و نه با عامل دیگر.
نتیجهٔ این فهرست، تصویری از گزارش شخص دربارهٔ شیوهٔ تصمیم‌گیری خویش است و نباید آن را تشخیص یا برچسب قطعی تلقّی کرد. ارزش آن در این است که نشان می‌دهد کدام جنبه از خردمندی، یعنی تعادل و سنجیدگی، مهار هیجان یا پیامدسنجی رفتاری، در نگاه شخص به خود برجسته‌تر یا کم‌رنگ‌تر است.
روشن است که جهت مطلوب از دیدگاه نویسنده همان است که انگارهٔ هفت‌وجهی ترسیم می‌کند: تصمیم‌گیری درست در موقعیّت‌های حسّاس بر پایهٔ بررسی همه‌جانبه، انتخاب راه درست بر اساس عقل و منطق (نه احساس) و بدون تأثیرپذیری از دیگران، و اندیشیدن به پیامدهای اعمال و رفتار در آینده. در انگارهٔ جداگانهٔ تعادل روان نیز، همه‌جانبه‌نگری روشن‌بینانه در کنار دیگر مؤلّفه‌ها به «رضایت از زندگی و احساس سرزندگی» می‌انجامد. از این طریق، خوانندهٔ نتیجه می‌تواند دریابد که پرورش سنجیدگی و مهار هیجان، تنها یک ویژگی فردی نیست، بلکه بستری برای زندگی متعادل‌تر فراهم می‌آورد.
نشانی آزمون: فهرست خردمندی.
منبع
سنجه‌های جستجوی استعداد، «فهرست خردمندی» — صفحهٔ آزمون
فرهنگ‌نامه، «تأثیر هیجان در تصمیم» — تاثیر هیجان در تصمیم
مقالات دکتر کاظمی، «خردورزی معنوی: ساختار انگاره تعادل روان» — خردورزی معنوی ساختار انگاره تعادل روان
فرهنگ‌نامه، «تأثیر هیجان در تصمیم» — تاثیر هیجان در تصمیم
فرهنگ‌نامه، «انگارهٔ هفت‌وجهی خردمندی» — انگاره هفت وجهی خردمندی
مقالات دکتر کاظمی، «خودباوری تحصیلی و غنی‌سازی آموزشی» — خود باوری تحصیلی و غنی سازی آموزشی
نقشهٔ این مفهوم: نقشهٔ مفهوم: شخصیت
فصل‌های هم‌موضوع در کتاب‌ها: فهرست خردمندی (زمینهٔ روان‌شناسی تعاملی)
مقاله‌های هم‌موضوع: راهنمای تفسیر فهرست خودگستری: انتخاب، بردباری، بهینگی، توفیق و کوشایی چه می‌گویند؟، تأثیر هیجان در تصمیم: سنجیدگی و چیرگی هیجانی در یاری مراجع به انتخاب‌های دشوار