پرش به محتوای اصلی
آ ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز س ش ض ط ظ ع غ ف ق ک گ م ن و ه ی
ظرفیتهای روانی

دهاء

cunning (deceitful shrewdness)
مدخل فرهنگنامه · نویسنده: دکتر ناصرالدّین کاظمی حقیقی ۱ دقیقه مطالعه

تعریف

دهاء به معنای زیرکی نیرنگ‌آمیز و خدعه‌آلود است و مرتبه‌ای از هوش به شمار می‌آید که با شیطنت و نیرنگ درمی‌آمیزد. مانع آن تقوی و پرهیزکاری است. اگر پرهیزکاری نباشد، هوش آدمی رنگ خدعه می‌پذیرد و با مکر و نیرنگ آلوده می‌شود که به آن «دهاء» گفته می‌شود.

نگارنده: دکتر ناصرالدّین کاظمی حقیقی

شرح موضوعی

در بررسی مبانی اسلامی، بیش از چهارده واژه برای مفهوم «توانایی ذهنی» یافت می‌شود که در یک پیوستار ارزشی جای می‌گیرند. «دهاء» و «نَکراء» بار ارزشی منفی دارند، «ذهن» و تا حدّی «قریحه» و «حذاقت» خنثایی‌اند و سپس واژه‌هایی چون «فهم»، «فطنت»، «فراست»، «عقل» و «نُهی» بار ارزشی مثبت و پیوند آشکارتری با ایمان و صلاح دارند. در روایات آمده است که اگر پرهیز از غدر و تقوی نبود، گوینده از «أدهی» مردم می‌بود.

تعریف انگلیسی

Duhā' means cunning, deceit-tinged shrewdness; it is a level of intelligence that mingles with mischief and trickery. Its inhibitor is piety and God-fearing restraint. Without piety, a person's intelligence takes on the colour of deceit and is tainted with guile and trickery, which is called «duhā'».

منابع

مدخل‌های مرتبط در فرهنگ‌نامه: نُهی