«پاکزیستی» یکی از مفاهیم بنیادی روان‌شناسی تعاملی است. این مفهوم بر «پاکی سرشت» استوار است. «فهرست پاکزیستی» که در سامانهٔ جستجوی استعداد آمده، می‌کوشد تا جایگاه این مفهوم را در زندگی پاسخ‌دهنده آشکار سازد. در این‌جا نخست به معرفی فهرست و مفهوم پشتوانهٔ آن می‌پردازیم. سپس معنای هر عامل را بررسی می‌کنیم و در پایان به چگونگی خواندن نتیجه اشاره می‌شود.
پاسخ آنلاین به فهرست پاکزیستی در سامانهٔ جستجوی استعداد.
فهرست پاکزیستی چه می‌سنجد؟
فهرست پاکزیستی نشان می‌دهد که باورها و اصول اخلاقی تا چه اندازه در زندگی روزمرهٔ فرد نقش راهنما دارند. این فهرست در دستهٔ «بی‌تابی روانی» قرار گرفته است. «بی‌تابی روانی» یعنی ناآرامی درونی که آرامش فرد را بر هم می‌زند. علت این جای‌گیری آن است که در «انگارهٔ تعادل روان»، پاکزیستی پایهٔ قلمرویی به نام «دادپویی» است. این قلمرو سبب رفع بی‌تابی روانی می‌شود.
«دادپویی» یکی از سه قلمرو بزرگ سلامت روان در انگارهٔ تعادل روان است و در کنار خشنودی و پایداری قرار می‌گیرد. دادپویی دربرگیرندهٔ «نیروی روانی»، «خودپویشی» و «خویشتنداری» مبتنی بر «پاکزیستی» است:
1 ـ نیروی روانی: احساس نیرومندی شدید در کارهای مورد علاقه، همراه با اندیشه‌های هیجان‌انگیز. این نیرو فرد را به سوی کاری بزرگ، نو و جذّاب می‌کشاند.
2 ـ خودپویشی: باور به پویایی و تلاش برای انجام کارهای بدون نقص.
3 ـ خویشتنداری: مدیریت آینده‌نگرانه‌ای که با چیرگی هیجانی به رفتارهای متعادل می‌انجامد.
مراد از پاکزیستی، «اعتقاد به خدا و اهمیت‌دهی بازگشت به سرشت الهی و اصالت» است. این اعتقاد با پیگیری زندگی پاک و سالم و بدون ریا همراه است و بر پایهٔ استقرار در مسیر نیل به ارزش‌های معنوی شکل می‌گیرد. پایبندی به اخلاق نیز جزئی از آن است. چنین فردی انسانیت، درستی، راستگویی و صداقت را در سرلوحهٔ زندگی قرار می‌دهد. وفاداری و تعهّد محور زندگی اوست و حقوق دیگران و انصاف را رعایت می‌کند.
به بیان دیگر، پاکزیستی «آرامش روانی و اصالت مبتنی بر تعهّد به ارزش‌های دینی و معنوی است که موجب پی‌ریزی زندگی سالم مشتمل بر درستی و راستی و پایبندی به اخلاق و حقوق دیگران می‌شود.»
پایبندی
پایبندی به معنای تعهّد به ارزش‌هاست. در روان‌شناسی تعاملی، پایبندی یکی از شش خصیصهٔ پاکزیستی است. پنج خصیصهٔ دیگر چنین‌اند:
- «وفاداری»، یعنی آرامش روانی و اصالت؛
- «راستی»، یعنی راستگویی، صداقت و درستی؛
- «معنویّت»، یعنی ارزشیابی معنوی و دینی؛
- «سلامت»، یعنی انسانیّت، زندگی سالم و زندگی بدون ریا؛
- «رعایت»، یعنی پایبندی به اخلاق و حقوق دیگران.
بنابراین نمرهٔ بالا در این عامل حاکی از آن است که فرد به ارزش‌های خود متعهّد است. نمرهٔ پایین نشان می‌دهد که این تعهّد در پاسخ‌های او کمتر آشکار شده است.
ریشهٔ این مفهوم در نوشته‌های نگارنده به‌خوبی دیده می‌شود. در انگارهٔ «نوزندگی»، پایبندی یکی از سه مؤلّفهٔ «قلمرو ارزشدهی» است. دو مؤلّفهٔ دیگر این قلمرو اعتقاد و آمادگی انتزاعی هستند. در این قلمرو، «هر زندگی مبتنی بر اصولی اکید است که باید بدان باور داشت و برای حفظ زندگی بر آن مبانی ایستادگی کرد.» در «خردورزی معنوی» نیز پایبندی به ارزش‌های دینی آمده است. این پایبندی در کنار اعتقاد به خدا، ریشه‌دواندن معنویّت و رعایت ارزش‌های معنوی قرار می‌گیرد.
عامل رعایت جلوه‌ای از پایبندی به حقوق دیگران است. ادای حقوق دیگران مستلزم شناخت دقیق این حقوق است. «حقّ» یعنی آنچه موجب پایداری می‌شود و «حقّ دیگری» یعنی آنچه دیگران را پایدار می‌کند (کاظمی، ۱۳۹۶).
باور
عامل باور به اعتقادات و اصول استوار فرد اشاره دارد. فردی که در این عامل نمرهٔ بالا می‌گیرد، معمولاً چنین ویژگی‌هایی دارد:
1 ـ اعتقادات و اصول محکمی دارد؛
2 ـ به این ضرب‌المثل اعتقاد دارد که آنچه برای خود می‌پسندد، برای دیگران نیز بپسندد؛
3 ـ به خدا اعتقاد دارد و راستگویی را شعار زندگی خود می‌داند؛
4 ـ زندگی پاک را با تمام وجود پی می‌گیرد و اصول اخلاقی و راستی را در زندگی‌اش رعایت می‌کند.
نمرهٔ پایین در این عامل به معنای آن است که این ویژگی‌ها در پاسخ‌های فرد کمرنگ‌تر بوده است.
در فرهنگ‌نامه، باور در پیوند با تعریف فرهنگ آمده است. فرهنگ به ترجیحات زندگی و باورها توجه دارد و فرایندهای آگاهی و جستجو را برای حل مسائل فراهم می‌آورد. در قلمرو ارزشدهی انگارهٔ نوزندگی نیز «اعتقاد» جایگاه ویژه‌ای دارد. اعتقاد یعنی زندگی مقتضی استواری در عقاید، دوراندیشی و ثبات‌قدم در پایان‌دهی به کارها. همچنین در آمادگی انتزاعی، زندگی پدیده‌ای حقیقی، ارزشی و اندیشمندانه است، نه پوچ و بیهوده. زندگی ارزش ذاتی دارد و فرد باید به حقیقت زندگی خود دست یابد.
جدید
عامل «جدید» در فهرست آمده است، اما در متن‌هایی که این راهنما بر پایهٔ آن‌ها نوشته شده، تعریفی برای آن ارائه نشده است. از این رو نمی‌توان معنای دقیق نمرهٔ بالا یا پایین در این عامل را بیان کرد. این نمره را باید با احتیاط و تنها در پرتو مفهوم کلی پاکزیستی نگریست.
نتیجه را چگونه بخوانیم؟
نتیجهٔ این فهرست یک تشخیص یا برچسب قطعی نیست. این نتیجه تنها تصویری از جایگاه باورها و ارزش‌ها در زندگی روزمرهٔ پاسخ‌دهنده به دست می‌دهد. در خواندن نتیجه، چند نکتهٔ اساسی را باید در نظر داشت:
الف ـ پاکزیستی بازگشت به سرشت است
از دیدگاه نگارنده، همه‌چیز با پاکی آغاز می‌شود. سرشت انسانی ذاتاً پاک و نیک است، مگر آن‌که خلافش احراز شود. خلاف آن نیز غالباً مبتنی بر تأثّر محیطی است. در واقع ناپاکی در طیّ دوران زندگی رخ می‌دهد. هدف درمان نیز بازگشت به پاکی سرشت و تحقّق پاکزیستی روانی است. پس نمرهٔ پایین را نباید داوری دربارهٔ گوهر فرد دانست.
ب ـ پیوند پاکزیستی با آرامش روانی
پاکزیستی در کنار نیروی روانی و خودپویشی، پایهٔ دادپویی است. دادپویی نیز سبب رفع بی‌تابی روانی می‌شود. نگارنده بر این اساس استنباط کرده است که تقویت «نیروی روانی»، «خودپویشی» و «پاکزیستی» موجب کاهش افسردگی و اضطراب می‌شود. این کاهش به نوبهٔ خود گرایش به مصرف مواد زیانبار را نیز کم می‌کند. چنین پیامدی در «الگوی ارجمندی رواندرمانی تعاملی» و به‌ویژه در مؤلّفه‌های «درست‌زیستی» و «وجاهت» دیده می‌شود.
ج ـ نگاه یکپارچه به عامل‌ها
عامل‌های این فهرست اجزای جدا از هم نیستند. همگی جلوه‌هایی از یک مفهوم واحدند: آرامش روانی و اصالت مبتنی بر تعهّد به ارزش‌ها. بنابراین بهتر است نمرهٔ هر عامل در کنار عامل‌های دیگر و در پرتو این مفهوم کلی خوانده شود.
روشن است که پاکزیستی در کنار نیروی روانی و خودپویشی، زمینه‌ساز روان‌آرامی و نیرومندی شخصیتی است. از این رو شناخت جایگاه آن در زندگی می‌تواند نقطهٔ آغاز توجه به تعادل روان باشد.
نشانی آزمون: فهرست پاکزیستی.
منبع
سنجه‌های جستجوی استعداد، «فهرست پاکزیستی» — صفحهٔ آزمون
مقالات دکتر کاظمی، «دادپویی» — دادپویی
فرهنگ‌نامه، «دادپویی» — دادپویی
مقالات دکتر کاظمی، «رواندرمانی تعاملی در گستره پژوهش» — رواندرمانی تعاملی در گستره پژوهش
فرهنگ‌نامه، «پایبندی» — پایبندی
نقشهٔ این مفهوم: نقشهٔ مفهوم: شخصیت
مقاله‌های هم‌موضوع: راهنمای تفسیر فهرست درستی: پاکی، انضباط، آینده‌پویی و شایستگی چه می‌گویند؟، راهنمای تفسیر فهرست تعادل: هر عامل چه می‌گوید؟