۱۰۱. تفسیر
از دیدگاه یک دختر نوجوان تیزهوش وجود امکانات مادی، رفاهی و معنوی برای رشد فردی اهمیت مییابد. به نظر میرسد که خود را در پیشرفت اجتماعی موثر نمیداند و یا به پیشرفت انفرادی توجه بیشتری مبذول میدارد و یا شاید رشد فردی مقدمه ای برای رشد اجتماعی به شمار میآید. از این رو نیاز به حمایت اجتماعی اولویت مییابد.
اینطور استنباط میشود که توقعات جامعه از دختران نوجوان تیزهوش، واقع بینانه نیست و بیش از حد واقعیتهای وجودی ( و از جمله تواناییها و علایق و نگرشهای) آنها شکل گرفته است. طبیعی است که این شرایط، فضایی رنج آور برای دختران تیزهوش ایجاد میکند. آزردگی دیگری نیز ممکن است دختران نوجوان تیزهوش را احاطه کرده باشد، یعنی ظاهراً جامعه از دیدگاه آنها در سطح رضایت بخشی، پذیرنده نیست و وجود نوعی تبعیض جنسی برداشت میشود، به بیان دیگر در گزینش شغلی و ارزشگذاریهای اجتماعی نسبت به مشاغل، محدودیتهایی از سوی جامعه نسبت به دختران نوجوان تیزهوش اعمال میشود. اما امنیت و ثبات اجتماعی در سطحی رضایتبخش موجود است لذا کمتر به آن توجه شده است.
دختران نوجوان تیزهوش 12 تا 14 ساله بیش از مقطع سنی 15 تا 18 به پذیرش اجتماعی نیاز دارند. با افزایش سن و در آستانه بلوغ، جایگاه شخصی بیش از پیش شناخته میشود و در مورد توجه ویژه محیط قرار گرفتن، اهمیت قابل ملاحظه ای مییابد.
با افزایش سن و ارتقاء در بین دانش آموزان پایههای مختلف تحصیلی مرکز آموزشی مزبور، توقعات محیطی نسبت به آنها ازدیاد مییابد؛ لذا انتظار آنها در قبال تعدیل توقعات مزبور در مقطع دبیرستان افزایش مییابد. علاوه بر آن، فردیتهای آنان نیز در این گذر تحولی، به طور قابل ملاحظه ای بروز میکند، استعدادها، نگرشها و علایق ویژه و انفرادی رشد مییابند و نیاز مشتری احساس میشود تا فردیت آنها از سوی جامعه شناخته شود و انتظارات مزبور، همگام با نیاز داشتن دوستان صمیمی در محیط اجتماعی، رشد میکند.
در گذر تحولی، نیاز به حمایتهای مادی و معنوی جامعه همراه با توجه به استقلال و فردیت کماکان وجود دارد. در سنین 12 تا 14 نیاز به حمایت محیطی بیش از تعامل و روابط دوستانه با محیط اجتماعی اهمیت مییابد و از سوی دیگر در سنین 15 تا 18 ، تعدیل توقعات محیط بیش از پیشرفت اجتماعی انتظار میرود.
پایه سوم دبیرستان، شبیه ترین ترجیحات را نسبت به وضع کلی( میانگین) انتظارات اجتماعی دختران نوجوان تیزهوش نشان میدهد.
در میان پایههای هفتگانه، انتظارات اجتماعی پایه اول راهنمایی، پراکنده تر است اما پس از گذشت یکسال( یعنی در پایه دوم راهنمایی) متجانس ترین انتظارت اجتماعی بروز میکند. به بیان دیگر، دختران 13 ساله تیزهوش به کلیه انتظارات اجتماعی هفتگانه، توجه نزدیکتری نشان میدهند. اما به طور کلی با افزایش پایههای تحصیلی، تجانس مزبور دستخوش نوسانات تحولی قرار میگیرند.
برای دختران تیزهوش 14 تا 15 ساله، حساسیت فوق العاده ای نسبت به تبعیضات محیطی وجود دارد و پذیرش اجتماعی آنها، از اهمیت شایانی برخوردار است. اما در پایه دوم دبیرستان همزمان با 16 سالگی، از زندگی تحصیلی در مقطع جدید، یک سال گذشته است و محیط، توقعات بیشتری را نسبت به وی بروز میدهد. نظیر چنین شرایطی برای دختران 13 ساله تیزهوش در پایه دوم راهنمایی نیز وجود دارد. توقعات مزبور کماکان در سنین 17 و 18 و در استانه ورود به مقطع آموزش عالی، آنها را رنج میدهد.
با افزایش سن، بیشترین دگرگونی را در انتظار پذیرش برجای میگذارد و کمتر از همه نیاز به استقلال دختر نوجوان تیزهوش را تحت تاثیر قرار میدهد.
تعدیل توقعات محیطی از سن13 (پایه دوم راهنمایی) به بعد، از جمله دو انتظار اساسی و اولیه دختران نوجوان تیزهوش را تشکیل میدهد.
با افزایش سن در مقطع راهنمایی به طور منظمی، انتظارهای استقلال و پذیرش، افزایش و انتظارهای منزلت و اعتلای فرهنگی، کاهش مییابند. انتظار اعتلای فرهنگی تا سن 15 سالگی نیز به کاهش خود ادامه میدهد و در 16 سالگی اوج یافته، مجدداً تا 18 سالگی سیرنزولی نشان میدهد. علاوه بر آن، انتظار استقلال نیز از 15 تا 17 سالگی کاهش مییابد و انتظار درک از 16 تا 18 سالگی افزایش نشان میدهد.
به طور کلی تغییرات انتظاری در مقطع راهنمایی معادل با مرحله اول دوره سوم تحول شناختی، منظم تر است. اما در مرحله دوم این دوره، یعنی سالهای مقطع دبیرستان، با تکوین و گسترش فردیتها، فراز و نشیبهای انتظارات افزایش مییابند و کمتر، سیر منظمی را میتوان یافت.
منابع:
کاظمی حقیقی، ناصرالدین . جامعه و تیزهوش. مجله استعدادهای درخشان، سال اول، شماره اول (1371) صفحات 31-28.
کاظمی حقیقی، ناصرالدین .نگرش تیزهوش.مجله استعدادهای درخشان، سالن اول، شماره دوم (1371) . صفحات 143-130.
کاظمی حقیقی، ناصرالدین . روابط متقابل خانواده و تیزهوش. مجله استعدادهای درخشان . سالن اول . شماره سوم (1371). صفحه 286.
کاظمی حقیقی، ناصرالدین، ملاحظات محیطی در تشخیص، آموزش و پرورش، مجله استعدادهای درخشان، سال سوم، شماره اول ( 1373)، صفحات 13-12.
مقدم، شیوا . بررسی تاخیر جنسیت بر انتظارات اجتماعی نوجوانان تیزهوش . رساله کارشناسی(1372) . صفحات 39 و 38.
6- Reynolds, Maynard c. & Birch, Jack W. ( 1977). Teaching exceptional children in all. Americans’ schools. The council for exceptional
children.pp. 6366.
7- Horowitz, Frances. Degen & O’ Brien, Marion (1985 ). The Gifted and Talented. Developmental perspectives, A.P.A. pp. 264-268