۳۴. روش بررسی

جامعهٔ مورد بررسی شامل دانش آموزان تیزهوش و مستعد دورهٔ راهنمایی بود. به شیوهٔ نمونه برداری خوشه ای صد و چهل و چهار دانش آموز (هفتاد و دو دختر و هفتاد و دو پسراز پایه‌های اوّل تاسوّم) از دو مرکز از میان مراکز آموزشی استعدادهای درخشان شهر تهران انتخاب شدند.

«آزمون سنجش خلّاقیّت» و «آزمون هیجان اندیشه»(ساخته نگارنده) ابزارهای پژوهش را تشکیل می‌دادند.

آزمون سنجش خلّاقیّت» ساختهٔ دکتر جمال عابدی یکی از ابزارهای معتبر تشخیص خلّاقیّت به شمار می‌آید. این آزمون شصت سؤالی، چهار مقولهٔ اساسی خلّاقیت یعنی «سیّالی»، «اصالت»، «انعطاف پذیری» و «بسط» را می‌سنجد.

آن گونه که دکتر عابدی گزارش می‌دهد: برای بررسی روایی آزمون سنجش خلّاقیّت دو روش کاملاً متفاوت به کار رفته است. در ابتدا از روش کلاسیک همبستگی گشتاوری بین این آزمون و آزمونهای ملاک استفاده شد و سپس روش تحلیل عوامل تأییدی به کار گرفته شد. از آزمون« تورنس» به عنوان شاخص روایی همزمان استفاده شد. ضریب همبستگی بین نمرهٔ کل آزمون تورنس با نسخهٔ نخست(75 سؤالی) این آزمون معادل 46/0 بود. ضرایب پایایی آزمون شصت سؤالی بر اساس روش همسانی درونی برای «سیّالی»، 75/0 «اصالت»، 67/0 «انعطاف پذیری»، 61/0و «بسط»، 61/0 گزارش شده است. سپس از روش مؤلّفه‌های اصلی برای برآورد میزان هماهنگی مواد آزمون در هر بخش استفاده شده است. موادّ آزمون در هر چهار بخش، همبستگی نسبتاً بالایی (بین 55/0تا 85/0) با اوّلین متغیّر نهفته، نشان داده است. وزنهای عاملی موادّ آزمون در هر بخش با اوّلین متغیّر نهفته در حدّ بسیار بالایی (مساوی یا بزرگتر از65/0) به دست آمده است. هر مادّهٔ این آزمون سه گزینه دارد .گزینه‌ها نشان دهندٔ میزان خلّاقیّت از کم به زیاد است که به ترتیب نمره ای از 1 تا 3 می‌گیرد.(عابدی، 1372)

آزمون دوازده عاملی «هیجان اندیشه» مرکّب از پنجاه و دو سؤال و دارای دو مقیاس « پویایی» و « بیتابی» است که هر کدام از دو مقیاس مزبور شش عامل را می‌سنجد.ضرایب همبستگی گشتاوری به عنوان شاخص روایی برای مقیاس پویایی در حد معنادار میان 39/0 تا 74/0و برای مقیاس بیتابی بین 40/0 تا 75/0 است. ضرایب همبستگی دو مقیاس 13/0، مقیاس بیتابی و آزمون 76/. و مقیاس پویایی و آزمون 67/. است. عوامل دوازده گانه جمعا %75 واریانس آزمون را پوشش می‌دهند. برای سنجش اعتبار آزمون از روش همسانی درونی آلفای کرونباخ استفاده شد. ضریب اعتبار «مقیاس پویایی»90/. و «مقیاس بیتابی» 92/. وبرای کلّ آزمون 89/. به دست آمد.« مقیاس پویایی» شامل جنب و جوش، کنجکاوی، احساس نیرومندی شدید، کشف بزرگ، بروز هیجان و شیفتگی تجربی است و « مقیاس بیتابی» مرکّب از بیقراری، گرفتاری درونی، تظاهرهای اندیشه، بیمناکی، گردش اندیشه و احساس تحت فشاربودن برای فعّالیّت است.

نتایج

جداول الف، ب و ج، نتایج ضرایب همبستگی میان آزمون هیجان اندیشه و آزمون سنجش خلّاقیّت را در مجموع و به تفکیک جنسیّت نشان می‌دهند:

جدول الف - ضرایب همبستگی «آزمون سنجش خلّاقیّت»با هیجان اندیشه (مجموع دختران و پسران)

به طور کلی خلّاقیّت نوجوانان تیزهوش و مستعد (اعم از دختر وپسر) با همه شش مؤلّفهٔ مقیاس پویایی آزمون هیجان اندیشه همبستگی مثبت و با چهار عنصر مقیاس بیتابی همبستگی منفی دارد؛ امّا از دو مؤلفّه بیتابی(گردش اندیشه و تظاهرهای بدنی اندیشه) مستقل است. ضرایب همبستگی خلّاقیّت با عناصر پویایی میان 24/0تا47/0متغیّراست. بیشترین ضریب همبستگی مثبت با احساس نیرومندی است.(47/0) از سوی دیگر ضرایب همبستگی خلّاقیّت با چهار عنصر بیتابی در طیف 17/0-تا34/0-قرار دارد. بیشترین ضریب همبستگی منفی به بیمناکی تعلّق دارد(34/0-). همبستگی خلّاقیّت این نوجوانان با پویایی بیش از بیتابی است(51/0در مقابل 18/0-).

جز ضرایب همبستگی بیتابی، بیقراری و گرفتاری درونی که در سطح 05/0 معنادار بود، بقیهٔ ضرایب در سطح 01/0 معناداری نشان داد.

جدول ب-ضرایب همبستگی «آزمون سنجش خلّاقیّت» با هیجان اندیشهٔ دختران

به طور کلی خلّاقیّت دختران نوجوان تیزهوش و مستعد با پویایی (56/0) و عدم بیتابی (31/0) همبستگی نشان می‌دهد.

خلّاقیّت دختران نوجوان تیزهوش و مستعد به ویژه به جنب و جوش (46/0) کنجکاوی (32/0) احساس نیرومندی شدید (52/0) بروز هیجان(25/0) شیفتگی تجربی (52/0) عدم بیقراری (28/0) عدم گرفتاری درونی(35/0) عدم بیمناکی(47/0) و عدم احساس تحت فشاری(46/0) بستگی دارد و امری مستقل از کشف بزرگ، گردش اندیشه و تظاهرهای بدنی اندیشه است.

جز ضرایب همبستگی بروز هیجان و بیقراری که در سطح 05/0 معنادار بود، بقیهٔ ضرایب در سطح 01/0 معناداری نشان داد.

جدول ج- ضرایب همبستگی «آزمون سنجش خلّاقیّت» با هیجان اندیشه (پسران)

خلّاقیت پسران نوجوان تیزهوش و مستعد فقط با مقیاس پویایی (44/0) همبستگی معنادار نشان میدهد .

خلّاقیّت پسران نوجوان تیزهوش و مستعد به ویژه به جنب و جوش (30/0) احساس نیرومندی شدید (40/0) کشف بزرگ(31/0) و بروز هیجان(27/0)مربوط است و امری مستقل از کنجکاوی، شیفتگی تجربی، بیقراری، گرفتاری درونی، بیمناکی، احساس تحت فشار بودن، گردش اندیشه و تظاهرهای بدنی اندیشه محسوب می‌شود.

ویژگی مشترک هر دو جنسیّت، همبستگی خلّاقیّت نوجوانان با مقیاس پویایی آزمون هیجان اندیشه است و این امر درمیان دختران نوجوان تیزهوش و مستعد برجستگی بیشتری دارد(56/0 در برابر 44/0). در هر دو جنسیّت، خلّاقیّت با جنب وجوش، احساس نیرومندی شدید و شوخ طبعی و بروزسادهٔ هیجان همبستگی نشان می‌دهد .

جز ضریب همبستگی بروز هیجان که در سطح 05/0 معنادار بود، بقیهٔ ضرایب در سطح 01/0 معناداری نشان داد.