خلاقیت و شخصیت

شخصیت و خلاقیت

به طور کلّی خلّاقیّت برحسب فرد، فرآیند، فرآوری، فشار و فضا تعریف می‌شود. (هنری، ۱۹۹۱؛ بالکین، ۱۹۹۰؛ ولش، ۱۹۷۳) امّا قلمرو شخصیّت خلّاقّانه یکی از حیطه‌های بسیار بزرگ و مهمّ در میان مطالعات بشمار می‌آید. از هنگامی که «برما»(۱۹۴۶) گزارش نمود که شوخ طبعی نقش قاطعی در روابط درون فردی وبین فردی ایفاء می‌کند، تاکنون بیش از هفتصد مطالعه قابل ملاحظه در این حیطه انجام یافته است.

این بررسیها به طور آشکار یا تلویحی دلالت بر پیوند میان شخصیّت و خلّاقیّت دارند. مطالعات یادشده را می‌توان در هفت حوزه طبقه بندی کرد:

الف) بررسیهای اجمالی و تلویحی(فونسکا، ۲۰۰۲؛ دیویس، ۱۹۸۹؛ دادک، ۱۹۷۴؛ بوچارد، ۱۹۷۲)

ب) بررسیهای حاکی از وجود رابطه میان خلّاقیّت و شخصیّت (فیشکین و جانسون، ۱۹۹۸)

ج) بررسیهای حاکی از نقش شخصیّت بر خلّاقیّت(لایت، ۱۹۷۲؛ آمابایل، ۱۹۸۳)

د) بررسیهای حاکی از نقش خلّاقیّت بر شخصیّت(سارنوف و کول، ۱۹۸۳)

ه) بررسیهای حاکی از وجود خصایص شخصیّتی خلّاقّانه(دادک، ۱۹۷۴؛ سیمونتون، ۱۹۹۹؛ روی، ۱۹۹۶)

و) بررسیهای حاکی از وجود شخصیّت خلّاقّانه(هالپین و هالپین، ۱۹۷۳؛ گلداسمیت، ۱۹۷۳؛ شیور، ۱۹۸۵؛ تورنس، ۱۹۹۵؛ تورنس، ۱۹۹۵؛ فیست، ۱۹۹۹؛ هلسون، ۱۹۹۹؛ سلبی و همکاران، ۲۰۰۵)

ز) بررسیهای حاکی از وجود ماندگاری شخصیّت خلّاقّانه(دادک و هال، ۱۹۹۱)

ح) بررسیهای حاکی از وجود رابطه میان صفات شخصیّت و نوع خلّاقیّت(شوبرت و بیوندی، ۱۹۷۷؛ ریچاردسون و کریشلاو، ۱۹۹۵؛ ایناموراتو، ۱۹۹۸)

حیطه شخصیت، قلمرو بسیار وسیعی است که خصایص مهمّی را در بر می‌گیرد. این حیطه به خصائصی چون «بی‌همتایی»^۱، «جهتگیری درونی»^۲، و «درونگردی»^۳ «شخصیّت متمرکز درونی»^۴ مرتبط است.

«نهفتگی درونی» یکی از ویژگیهای موفّقیّت کارآفرینان برشمرده شده است. (مک للند، ۱۹۸۷)

تحلیل خصایص شخصیّتی «انیشتین» و «هنری پوانکاره» آشکار نمود که «درونگردی» از ویژگیهای آنها محسوب می‌شد. (میلر، ۱۹۹۲)

بررسی شرح حال هجده زن نخبه در هنر و علوم آشکار کرد که «درونگردی» و «توجّه بسیار بالا» از خصایص شخصیّت خلّاق به شمار می‌آیند. (بچتولد، ۱۹۸۰)

لذا شخص خلّاق به طور کلّی فردی «درونگرد» به نظر می‌رسد.

بنابراین «درونگردی»، «توجّه بسیار بالا» و «جهتگیری درونی»، تعابیر گوناگونی از یک معنا و مفهوم قلمداد می‌شوند که می‌توان از آن به عنوان «شخصیّت متمرکز درونی»^۵ یاد کرد.

از سوی دیگر برخی دستاوردها نشان می‌دهند افراد با «برونگردی»بالا، «استواری هیجانی» هنگامی که «جهتگیری یادگیری» داشته باشند، بیشترین خلاقیت را بروز می‌دهند. به طور کلی رابطه پنج بعد بزرگ شخصیت با خلاقیت بستگی به «جهتگیری یادگیری» دارد. (کاسپی باروخ، ۲۰۱۹)

همچنین آشکار شد که همه چهار بعد «مزاج»(حساسیت جهتدار، تلاش چیره مندانه، برونگردی/شادخویی، عاطفه ناخوشایند) مستقیم یا به واسطه، خلاقیت را پیش بینی می‌کنند. «گشودگی تجربی» و «آزرده خویی»، تعدیل کننده‌های روابط مزبورند. (ممدوف و همکاران، ۲۰۱۹)

بررسی مقایسه ای زندگی شغلی هنرمندانی که دگرگونیهای حرفه ای در پیشه‌های پراکنده داشتند، با کسانی که خطّ مشی حرفه ای قابل پیش بینی‌تر و استواری داشتند، نشان داد که اغلب هنرمندان، تجربهٔ تغییرات پراکنده شغلی را نداشتند. نکتهٔ بسیار مهمّ آن بود که آنها ویژگیهایی نظیر«توانایی هنری»و «شخصیّت متمرکز درونی» بروز می‌دادند. (استاوهس، ۱۹۹۱)

برپایهٔ «نظریّهٔ تکاپوی شخصیت» وسعت و غیرعادی بودن فرآوری خیالپردازانه، مسافت پیموده شده و شمار اشیای دستکاری شده در یک محیط ناآشنا در میان کسانی که «جهتگیری درونی» دارند، گسترده‌تر از افرادی است که این ویژگی را واجد نیستند. (مدّی، ۱۹۸۲)

ظاهراً «جهتگیری درونی»^۶، متضمّن وجود یک دورهٔ «نهفتگی» است.بنابراین «نهفتگی» به منزلهٔ بخشی از حلّ مسألهٔ خلّاقانه و روشهای تفکّر شناختی قلمداد می‌شود. (گیلفورد، ۱۹۷۹)

از این رو، پیوند میان خلّاقیّت و «نهفتگی ناهشیار» نیز مورد بحث قرار می‌گیرد. (سیمونتون، ۱۹۹۹)

از سوی دیگر خلّاقیّت مقتضی «تمرکز بر آزمونه» است. (اشترنبرگ و تاردیف، ۱۹۸۹)

دستاوردهای جدید بر رابطه کارآفرینی خلاقانه با مفیدبودن، توافق پذیری، وظیفه شناسی و خوگیری به سرمایه اجتماعی تأکید می‌ورزند. (لیانگ و همکاران، ۲۰۱۹)

1. Uniqueness ↩︎
2. Internal orientation ↩︎
3. Introversion ↩︎
4. Inner focused personality ↩︎
5. Inner focused personality ↩︎
6. Internal orientation ↩︎