فهرست هدفمندی یکی از سنجه‌های سامانهٔ جستجوی استعداد است و در دستهٔ «نارضایتی از زندگی» جای دارد. این فهرست نشان می‌دهد که فرد تا چه اندازه احساس استقلال و اثرگذاری دارد، به رشد دیگران و ماندگاری اثر خویش اهمیت می‌دهد و از زندگی خود راضی است. مخاطب این راهنما کسی است که فهرست را پاسخ داده یا می‌خواهد پاسخ دهد و آشنایی تخصصی با روان‌شناسی ندارد. در این‌جا نخست به جایگاه مفهوم هدفمندی اشاره می‌کنیم و سپس معنای هر یک از سه عامل فهرست را بررسی می‌کنیم:
پاسخ آنلاین به فهرست هدفمندی در سامانهٔ جستجوی استعداد.
«هدفمندی» در نوشته‌های نگارنده جایگاهی اساسی دارد. در بررسی عوامل پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان تیزهوش، پنج عامل بنیادی شناسایی شد:
1 ـ آمادگی روانی؛
2 ـ سازگاری محیطی؛
3 ـ آمادگی تحصیلی؛
4 ـ هویت‌یابی شغلی؛
5 ـ خودنظم‌جویی.
بررسی تحلیلی این عوامل نشان داد که اساسی‌ترین منبع پیشرفت تحصیلی این دانش‌آموزان به میزان هدفمندی آن‌ها بستگی دارد. از میان این پنج عامل، «آمادگی روانی» با موضوع این فهرست پیوند نزدیک‌تری دارد. آمادگی روانی به معنای فراهم شدن شرایط متعادل درونی است تا زمینهٔ پیشرفت تحصیلی و در پی آن بلوغ حرفه‌ای فراهم آید و به پایین بودن سطح افسردگی و فعالیت‌های مخاطره‌جویانه اشاره دارد. در جمع‌بندی مطالعات پرورش استعداد نیز تأکید شده است که دانش‌آموزان مستعد به پرورش انگیزه‌های شخصی و حس هدفمندی در زندگی نیاز دارند.
پشتوانهٔ دیگر این فهرست، مفهوم «انتظار» است. انتظار در لغت به معنای چشم‌داشت است و از ریشه‌های شناختی، نگرشی، ارزشی، گرایشی، انگیزشی و شخصیتی سرچشمه می‌گیرد. انتظار از نیاز برمی‌خیزد و نیاز در تعامل با ویژگی‌های سرشتی، توانایی، اندیشه، احساس و پیوند، انتظار را پی‌ریزی می‌کند. بنابراین با بررسی انتظار فرد نسبت به امری خاص می‌توان تصویری کلی از پایه‌های روانشناختی او به دست آورد. در فهرست «ده انتظار مهم زندگی»، «بالندگی» و «تأثیر» نیز جای دارند.
الف ـ بالندگی فردی
بالندگی فردی وضعیتی را توصیف می‌کند که در آن فرد از آزادی کافی برخوردار است و اطرافیانش برای دیدگاه‌ها و اندیشه‌هایش ارزش قائل‌اند. چنین فردی اطرافیان خود را به‌خوبی می‌شناسد و خود را نیز به اندازهٔ کافی می‌شناسد. نظرات و عقاید او مورد احترام است و می‌کوشد کارهایش را بی‌نقص انجام دهد. او بر دیگران نفوذ دارد و فردی مستقل شناخته می‌شود.
بر پایهٔ این تعریف، نمرهٔ بالا در این عامل بیانگر آن است که فرد خود را آزاد، شناخته‌شده، محترم و اثرگذار در میان اطرافیان می‌یابد. نمرهٔ پایین نشان می‌دهد که این احساس آزادی، احترام و استقلال کمتر در تجربهٔ او حضور دارد.
در نوشته‌های نگارنده، بالندگی در شمار انتظاراتی آمده است که از افسردگی می‌کاهند. بدیهی است که اهمیت این عامل تنها به احساس رضایت محدود نمی‌شود؛ بلکه با همان شرایط متعادل درونی پیوند دارد که در آمادگی روانی به آن اشاره شد.
ب ـ تأثیر
تأثیر به این معناست که فرد از توانایی اثرگذاری بر دیگران و پرورش آنان خشنود می‌شود. او برای ارتباط با کسانی که به آن‌ها دلبسته است، یعنی پیوند عاطفی پایداری با آنان دارد، ارزش زیادی قائل است. همچنین چون برای نام خود ارزش قائل است، می‌خواهد تأثیری مثبت در زندگی دیگران برجای بگذارد و نامش در ذهن مردم به‌عنوان فردی اثرگذار و جاودان بماند. در فهرست ده انتظار مهم زندگی، تأثیر چنین توصیف شده است: خوشحالی از اثرگذاری بر دیگران، خوشحالی از پرورندگی، دلبستگی به افراد در زندگی و جاودان‌خواهی.
در روان‌شناسی تعاملی، تأثیر احساس خشنودی از پرورش دیگران و ایجاد تغییری مثبت و ماندگار در زندگی آنان است. فرد هنگامی خود را اثرگذار می‌یابد که حضور، راهنمایی یا کنش او به رشد دیگری یاری رساند و این اثر در رابطه‌ای معنادار و همراه با دلبستگی شکل بگیرد.
نکتهٔ مهم آن است که میل به ماندگاری نام در این مفهوم صرفاً شهرت‌طلبی نیست؛ بلکه می‌تواند بیانگر خواستِ باقی ماندن نتیجه‌ای ارزشمند از زندگی فرد باشد. از این رو تأثیر با هدفمندی، دلبستگی و تعالی فردی پیوند دارد و فرد معنای بخشی از زندگی خود را در پرورش دیگران و برجای گذاشتن اثری سودمند جست‌وجو می‌کند.
بر این اساس، نمرهٔ بالا در این عامل نشان می‌دهد که پرورش دیگران و برجای گذاشتن اثری ماندگار برای فرد اهمیت فراوان دارد و مایهٔ خشنودی اوست. نمرهٔ پایین بیانگر آن است که این خشنودی و این خواستِ اثرگذاری کمتر در تجربهٔ او دیده می‌شود.
ج ـ درستی متعالی
درستی متعالی به حالتی اشاره دارد که در آن فرد سرزندگی، رضایت و آرامش روانی را در زندگی خود تجربه می‌کند. او از تفریحات و سرگرمی‌های مورد علاقه‌اش لذت می‌برد و از زندگی درستی که دارد بهره‌مند است. همچنین از شهرت و جایگاه اجتماعی خود راضی است و در زندگی احساس پیشرفت و موفقیت دارد. چنین فردی در مسیر بهبود خود و دستیابی به رتبهٔ برتر در زندگی قرار دارد.
نمرهٔ بالا در این عامل بیانگر رضایت، آرامش و احساس پیشرفت در زندگی است. نمرهٔ پایین نشان می‌دهد که این سرزندگی، رضایت و احساس پیشرفت کمتر تجربه می‌شود. روشن است که این عامل با دستهٔ «نارضایتی از زندگی»، که فهرست در آن جای دارد، نزدیک‌ترین پیوند را دارد.
نتیجه را چگونه بخوانیم
نتیجهٔ این فهرست تشخیص یا برچسب قطعی نیست. هر نمره تصویری از انتظارات و احساس‌های کنونی فرد دربارهٔ استقلال، اثرگذاری و رضایت از زندگی به دست می‌دهد. چنان‌که گفته شد، با بررسی انتظار فرد نسبت به امری خاص می‌توان تصویری کلی از پایه‌های روانشناختی او به دست آورد. پس بهتر است سه عامل را در کنار یکدیگر بخوانیم؛ زیرا بالندگی فردی، تأثیر و درستی متعالی هر یک از زاویه‌ای به هدفمندی می‌نگرند.
نگارنده در بحث از خلأ معنوی یادآور شده است که هنگامی که تصمیمات بیشتر بر پایهٔ نیازهای فوری، و نه ارزش‌های عمیق، گرفته می‌شوند، حس بی‌معنایی تقویت می‌شود و حتی دستیابی به اهداف فردی نیز رضایت عمیق پدید نمی‌آورد. برای پر کردن این خلأ، باید راهی برای بازگشت به درون گشوده شود؛ جایی که فرد بتواند ارزش‌های واقعی، ارتباط با خود و معنای بزرگ‌تری را در زندگی کشف کند. این بازگشت می‌تواند با تأمل، بازنگری در اولویت‌ها یا پیوند با منابعی آغاز شود که حس هدفمندی و معنا را تقویت می‌کنند.
از سوی دیگر، چون بالندگی در شمار انتظاراتی است که از افسردگی می‌کاهند و آمادگی روانی نیز به پایین بودن سطح افسردگی اشاره دارد، نمرهٔ پایین در این فهرست را می‌توان نشانه‌ای برای توجه بیشتر به شرایط متعادل درونی دانست؛ همان شرایطی که زمینهٔ پیشرفت و بالندگی را فراهم می‌آورد.
نشانی آزمون: فهرست هدفمندی.
منبع
سنجه‌های جستجوی استعداد، «فهرست هدفمندی» — صفحهٔ آزمون
فرهنگ‌نامه، «بالندگی فردی» — بالندگی فردی
فرهنگ‌نامه، «درستی متعالی» — درستی متعالی
فرهنگ‌نامه، «آمادگی روانی» — آمادگی روانی
مقالات دکتر کاظمی، «هدفمندی و پیشرفت تحصیلی» — هدفمندی و پیشرفت تحصیلی
مقالات دکتر کاظمی، «چشم‌انداز نظام یافتگی فردی فرهنگی در پرورش استعداد» — چشم‌انداز نظام یافتگی فردی فرهنگی در پرورش استعداد
فرهنگ‌نامه، «تأثیر» — تاثیر
نقشهٔ این مفهوم: نقشهٔ مفهوم: شخصیت
مقاله‌های هم‌موضوع: راهنمای تفسیر فهرست تعالی فردی: شش عامل استواری، پشتیبانی، تأثیر، تعالی، فردیت و معنویت دینی