۶. پارادایم تعاملی هوش: نظامی پویا و چندبعدی
هوش از منظر تعاملی عبارت است از «توانایی یادگیری، تجربه و طبقه‌بندی مفاهیم» که در تعامل مستمر با کنش‌های فردی و زمینه‌های محیطی به شکل یک نظام یکپارچه و پویا شکل می‌گیرد.
ماهیّت تعاملی هوش
هوش مفهومی بنیادین و مرکب از استعداد، خلاقیت و تیزهوشی است که در قالب تعامل میان سه ظرفیت یادگیری شکل می‌گیرد.
این سه ظرفیت (هوش تجربی، تحصیلی و تحلیلی) به صورت انفکاک‌ناپذیر و در هم تنیده، ظرفیّت کلّی یادگیری را می‌سازند.
هوش در بستر تعامل دوسویه با کنش‌های فردی و زمینه‌های محیطی شکل می‌گیرد؛ یعنی کنش‌ها بر هوش تأثیرگذارند و هوش نیز بر چگونگی کنش‌ها اثر می‌گذارد.
مفهوم‌سازی و دانسته‌ها در این نظام، هم زمینه بروز توانایی‌ها هستند و هم ظرفیّت یادگیری و عمل را بازتاب می‌دهند.
مؤلفه های سه گانه هوش
هوش تجربی
به معنای ظرفیّت یکپارچگی حسّی-حرکتی در تجربه و شناخت، همراه با تیزحسی و فعال بودن در محیط و اساس درک و دریافت تجربیات مستقیم و کاربردی
هوش تحصیلی
به معنای توانایی یادگیری دقیق مباحث درسی و فهم دقیق آنها، مرتبط با دقت عمل و موفقیت در آموزش و یادگیری رسمی و تمرکز بر افزایش توانایی‌های آموزشی و حفظ اطلاعات
هوش تحلیلی
توانایی فهم و تجزیه تحلیل عمیق مفاهیم و طبقه‌بندی نوین آنها و سازماندهی و ارائه آسان مفاهیم در قالب نظام‌های منسجم؛ شامل هفت مؤلفه کلیدی:
مفهوم‌یابی: درک معنایی و شناختی با ابعاد عاطفی و معنوی
سازه‌یابی: شکستن مفهوم به اجزا و مؤلفه‌های بنیادین
ریشه‌یابی: کاوش علل و خاستگاه‌های پدید آمدن مفهوم
استنتاج: دریافت نتایج و پیامدهای مفهوم
تلازم: شناخت مفاهیم مرتبط و غیرقابل تفکیک
بینش: قرار دادن مفهوم در گستره و زمینه بزرگ‌تر
یکپارچگی: سازماندهی کلیه مفاهیم در نظامی هماهنگ و پایدار
ساختار تعاملی هوش
هوش به صورت فرآیندی پویا که در آن سه نوع هوش به طور تعاملی و هم‌افزا در هم می‌آمیزند؛ کنش‌ها و زمینه‌ها، رشد و بروز هوش را جهت می‌دهند و یادگیری و عملکرد بر مبنای تجربه، دانش و تحلیل شکل می‌گیرد