بر پایه بررسی پژوهشی انگاره تعادل روان در یک نمونه ۱۱۰۴ نفری از مردان و زنان ۱۸ تا ۴۰ ساله با تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی آشکار شد که یکی از حیطه‌های مهمّ این انگاره، مفهومی موسوم به «ناپایایی» است.
ناپایایی اشاره به پنج مؤلّفه دارد: هیجان پذیری، کنجکاوی، مادّیگرایی، تزلزل و بیتابی
هیجان پذیری یعنی «تأثّر از احساس و هیجان در تشخیص انتخابی بدون چیرگی هیجانی»
کنجکاوی یعنی «دست بر نداشتن از کنجکاویهای خطرناک و دردسرآفرین توأم با ناآرامی برای تجربه کردن»
مادّیگرایی به معنای «دوری از معنویّت و مقایسه همیشگی با دیگران برای جاه طلبی، بدون توجّه به پدیده مرگ»
تزلزل یعنی «فقدان صداقت و تعهّد بدون آینده نگری که موجب بروز رفتارهای نامتعادل می‌شود»
بیتابی به معنای «گرفتاری شکّ و تردید در حلّ مسائل، بیمناکی و نگرانی نسبت به حل آنها، دلمشغولی دائمی، احساس فرسودگی تدریجی، احساس دایمی دلنگرانی و خستگی، احساس تنهایی در هنگام دشواریها و احساس نگرانی برای بقای خود که مجموعاً موجب احساس ناآرامی و سردرگمی در زندگی می‌شود».
لذا «ناپایایی» در معنای گسترده یعنی: «دوری از معنویّت، فقدان صداقت و تعهّد و مقایسهٔ همیشگی با دیگران برای جاه طلبی، بدون آینده نگری و توجّه به پدیدهٔ مرگ که موجب گرفتاری شکّ و تردید در حلّ مسائل، بیمناکی و نگرانی نسبت به حلّ آنها، دلمشغولی دائمی، احساس فرسودگی تدریجی، احساس دائمی دلنگرانی و خستگی، احساس تنهایی در هنگام دشواریها و احساس نگرانی برای بقای خود می‌گردد. در چنین وضعیّتی تشخیصها و انتخابها، هیجانی هستند و کنجکاویهای خطرناک و دردسرآفرین برای تجربه، رهگشایی ندارد. این شرایط، مجموعاً منجرّ به احساس ناآرامی، سردرگمی، فقدان چیرگی هیجانی و بروز رفتارهای نامتعادل در زندگی می‌شود».
نقشهٔ این مفهوم: نقشهٔ مفهوم: هیجان اندیشه
فصل‌های هم‌موضوع در کتاب‌ها: پایایی روانی (پایایی روانی)
مقاله‌های هم‌موضوع: خردورزی معنوی: ساختار انگاره تعادل روان، راهنمای تفسیر فهرست پایایی: هر عامل از آرامش، بیتابی و ناپایایی روانی چه می‌گوید؟