درآمدی بر روانشناسی تیزهوش

توانایی‌های شناختی تیزهوش شامل: اطّلاعات وسیع و متنوّع، سهولت و سرعت در یادگیری، توجه عمیق، تفکّر منطقی و مستدل برای حلّ مسأله، وسعت حافظه، ‌خلّاقیت، قضاوت منصفانه و صادقانه و قابلیت در توحید پدیده‌ها می‌شود.ساختار شخصیّتی تیزهوش خصیصه‌های رهبری، مسؤولیّت پذیری و آرامش درونی را شامل می‌شود.امّا افسردگی از مهمّترین مسایل شخصیتی و روانی است که تیزهوش را رنج می‌دهد.اصل پشتکار بر الگوهای رفتاری تیزهوش حاکم است؛ ظاهراً برای شناخت تیزهوش رفتارهای حرکتی،‌بیانی و اجتماعی شاخص‌های مناسبی نباشند؛ گرچه غالباً در این موارد، در مقایسه با افراد عادی برتری وجود دارد.

سلامت جسمانی تیزهوش بر فرد عادی برتری دارد.از لحاظ تفاوتهای جنسی میان تیزهوشان استنباط می‌شود که ظاهراً خویشتن پذیری،‌توان استدلال ریاضی و آرامش روانی پسران بیشتر است.

مفهوم هوش

هوش در لغت به معنی زیرکی، آگاهی و شعور به کار می‌رود. در شناخت مفهوم اصطلاحی هوش لازم است عناصر عمده و مؤلفه‌های هوش بررسی شود:

توانایی تفکر، اندیشه، یادگیری، درک حقایق و واقعیات و تشخیص آنها، سنّجش غایت، ابتکار و نوآوری، وسعت دایره دید و نگرش، ژرف نگری، استنتاج سریع و سهل، استخراج مطلوب و هدف غایی بدون اضطراب و تشویش، سرعت حرکت از ملزومات به لوازم تمرکز در توجّه به مطلب و دقت در آن،‌نگاهداری حدود در تعاریف و احکام یا جامع و مانع بودن،‌ادراک دقی حسی به وی‍ه،‌سمعی، معانی و کنه مطالب در معنای وسیع هوش دیده می‌شود. با بررسی مولفه‌های فوق می‌توان گفت: هوش، توانایی شناخت است.

این توانایی به طور محرزی پایه‌های ارثی دارد و به مغز و ویژگی‌های آن مرتبط است.

هوش به معنای وسیع اصطلاحی ویژگی هایی را در حیطه‌های شخصیت و الگوهای رفتاری در بر می‌گیرد و این ارتباط از طریق بعد شناخت و سایر تواناییهای شناختی، محقق می‌شود. توانایی هوش متاثر از عوامل محیطی است و قابلیت تجدید یافتن، نو شدن و بازسازی دارد.

از لحاظ خط سیر، ضریب همبستگی هوش در یکسالگی با ۱۷ سالگی صفر است. در دو سالگی ۴۱% در سه سالگی ۶۵% در چهار سالگی ۷۱% و در ده سالگی ۹۲% است.

نبوغ

در بررسی ویژگی‌های افراد نابغه به نکات زیر بر می‌خوریم:

زودرسی تحصیلی، توانایی کلامی فوق العاده،‌پراکندگی علایق و مشاغل،‌غالباً در ابتدای زندگی از اهم آنهاست.

افزایش هوش ضرورتاً تعادل و سازگاری را افزایش نمی‌دهد،‌حتی عدم تعادل روانی و ناسازگاری محیطی در میان برخی رجال دیده می‌شود که کم و بیش در دوران کودکی و نوجوانی تظاهر کرده است. با این وصف، تاثیر محیط و شیوه تربیت را نباید از نظر دور داشت.

افراد سرآمد به سهولت در میان افراد پایین‌تر از لحاظ هوشی، پذیرفته نمی‌شوند. گاهی به سبب عدم درک، خصومت و دشمنی ایجاد می‌شوند.

افراد سرآمد در خواندن از تیزهوشان در سطوح عالی تری قرار دارند و از لحاظ راه رفتن، آغاز سخن گفتن و بلوغ تفاوتی ندارند گرچه پسران درآمد برتری نشان داده اند. از لحاظ سلامت عمومی و روانی تفاوت چندانی نیست. در میان زنان سرآمد نشانه‌های مرضی از جمله ناسازگاری اجتماعی، فراوان است. معمولاً در یادگیری نوشتن، شرکت در بازیها و اعمال مستلزم هماهنگی عصبی و عضلانی، دچار مشکل می‌شوند. بی حوصلگی خاصّ آنها در هنگام دقت و طمانینه که مانع جهش افکار است بروز می‌کند. ناسازگاری اجتماعی همانطور که ذکر شد، شاید ناشی از عدم درک متقابل باشد.

هر چه هوشبهر سرآمدان بالاتر باشد مشکلات ناسازگاری اجتماعی بیشتر خواهد بود و آزاری که در مدرسه می‌بینند بر ایشان گرانتر تمام خواهد شد و منجر به عدم موفّقیت تحصیلی میگردد. رنج سرآمدان از کودکستان آغاز می‌شود. مشکل عدم ارتباط مناسب و متقابل با اجتماع، کم و بیش موجب سقوط و هلاکت سرآمدان میگردد.

طبقه بندی توزیعی افراد برتر در میان جمعیت بدین گونه است:

مفهوم تیزهوشی

«ویتی»(۱۹۷۷) تیزهوشی، را به عنوان توانایی وی‍ژه مربوط به هوشبهر عالی در یکی از حیطه‌های هنر، موسیقی، مکانیک، علم، روابط اجتماعی،‌رهبری و سازماندهی می‌داند.

«رنزولی»(۱۹۸۷) یک تعریف عملیاتی از تیزهوشی را ذکر می‌کند:

1. توانایی هوش فوق العاده

2. عملکرد عالی در انجام امور

3. خلّاقیّت فوق العاده

به نظر می‌رسد که تیزهوشی، ‌مفهومی وسیعتر از آن است که عناوین و یا تعاریف فوق بتواند آن را کاملاً تبیین نماید. به ویژه آن که «مهرنز»(۱۹۸۵) در بررسی ساختار هوش خاطر نشان می‌سازد که تحقیقات گسترده در طی چند دهه اخیر دلالت دارد که تنوّع هوشی در میان دانش آموزان تیزهوش گستره بیشتری از افراد عادی دارد.

علاوه بر این باید از قلمرو تواناییهای صرفاً هوشی و شناختی نیز پا فراتر نهاد و از یک شخصیّت وحدت یافته و منسجم سخن گفت که ویژگیهای وی در حیطه‌های نظام انگیزشی، گرایشها، تواناییهای شناختی، خصایص شخصیّتی، الگوهای رفتاری و حتّی مشخّصات جسمانی گسترش یافته اند مفهومی که عموماً با استعداد ویژه،‌خلّاقیت، و رهبری در یک مجموعه قرار می‌گیرد. چنانچه «ایزاک»(۱۹۸۵) اذعان می‌دارد برخی افراد تیزهوش هم مستعدّ و هم خلّاق می‌باشند.

«گانه» (۱۹۸۵) بیان می‌دارد ویژگیهای انگیزشی در کنار شرایط محیطی در شکوفایی تیزهوش در استعدادهای ویژه دخالت دارند.

برای تشخیص ظرفیت تیزهوشی، یافته «وینینگ»(۱۹۸۵) قابل ملاحظه است: فرد تیزهوش نسبت به افراد عادی، شباهت بیشتری با والدین خویش دارد؛ ولی هنگامی که تیزهوشی به حدّ نبوغ رسید، تشخیص آن (برخلاف تصوّر عامّه) پیچیده می‌شود. «آغاسی» (۱۹۸۵) استدلال می‌کند که گاهی برخی نوابغ رشد تاخیر یافته ای بروز می‌دهند.

پدیدۀ هوش، ‌تحت تأثیر تحوّل عمومی دستخوش تغییر می‌شود. «ترمن» نشان داده در میان تیزهوشان با میانگین سی سال، هوشبهر محاسبه شده میان ½ تا ۵/۲ انحراف معیار بالاتر از جمعیّت عادی بزرگسالان قرار داشته، در حالی که همین افراد در سنّین طفولیّت بالای ۱۵/۳ انحراف معیار واقع بودند. در عین حال نمراتی که در سال ۱۹۴۰ از افراد تیزهوش مورد مطالعه به دست آمد، مشخّص ساخت که هیچ یک از آنها از لحاظ هوشی به سطح عادی تنزّل نکردند و تقریباً هیچ کدام بیش از ۱۰% کاهش هوشی نشان ندادند؛ به عبارت دیگر از صدک ۸۵ پایینتر نیامدند.

بررسی نظام انگیزشی

در شناخت ویژگیهای انگیزشی تیزهوش باید به حیطۀ علایق، نیازها و نظام ارزشی وی توجّه نمود. نظام انگیزشی پایۀ نظام ارزشی وی را تشکیل می‌دهد. فرد تیزهوش اساساً احتیاج اندکی برای ایجاد انگیزه از طریق محرّکهای خارجی به منظور انجام امور دارد. علاقه و محبّت او واقعی است و نیز در ابراز بغض و نفرت و انزجار صداقت دارد.

می‌توان عمده‌ترین نیازهای تیزهوش که منشأ علایق و نظام ارزشی وی را تشکیل می‌دهند این چنین برشمرد:

۱-شناخت

گرایش فراوان به کشف و شناخت محیط خود جهان هستی و پدیده‌های گوناگون در وی دیده می‌شود. از ناآگاهی و جهالت به شدّت روی گردان است. علاقه به حل امور پیچیده و تنوّع و فهم مفاهیم در سطح وسیع و لذّت از این گونه مسایل (نظیر بحث مربوط به انسان و منشأ او) در فرد تیزهوش، بارز است. کنجکاوی او به معنای وسیع،‌ مسایل عمده خارج از حدّ سنّ و سال را نیز در بر می‌گیرد. گرایش به آزمایشها دربارۀ مسایل جدید و کسب تجارب نو در او وجود دارد. میل به دانستن و اکتشاف امور در کودکان پر استعداد ۹۰% بر افراد متوسّط برتری دارد.

«جفرت»(۱۹۸۵) در بررسی عوامل انگیزشی در تیزهوش (به ویژه ریاضی) به این نتیجه رسید که ابزار توانمندی عالی در ریاضیات به گرایش عمیق و درونی نسبت به فعّالیّتهای ریاضی مربوط می‌شود و نیاز فوق العاده ای در پیشرفت ارتباطی ندارد.

۲- پیشرفت علمی

نیاز به تحصیل، تعلیم ویادگیری از احتّیاجات برجسته تیزهوش است. علاقه و گرایش فوق العاده بهموفّقیّت تحصیلی پیشرفتهای مربوطه از ویژگیهای تیزهوش محسوب می‌گردد.

۳- سرگرمیهای اختصاصی

علاقۀ قوی و شدید به سرگرمی ویژه ای در حیطه ای مشخّص، مانند جمع آوری مجموعه‌های گوناگون از اشیا و انجام سرگرمیهای غیر عادی نسبت به وضعیّت سنّی و تحوّلی از مشخّصه‌های تیزهوش است. سرگرمیهایی که از اساس از هر گونه بیهوده کاری، پوچگرایی و مهمّلات و فعّالیّتهای بی هدف پیراسته است و دارای جنبه‌های جدّی، عملی و دوراندیشانه ای است.

۴- قوام فردی

تیزهوش، علی رغم ارتباط و تعامل جدید محیطیّ، گرایش شدیدی دارد که به پایداری و قوام شخصیّتی، استقلال و هویّت فردی خویش تحقّق بخشد. به طوری که به عنوان یک شخصیّت تمایز یافته، در حوزۀ محیطیّ خود مورد توجّه قرار گیرد.

تیزهوش بیش از دیگران نیازمند است که نظام ارزشی و ملاکهای شناختی و ارزش سنّجی خود را خود برگزیند و برنامه‌ها و خط مشی و اسلوبهای زندگی شخصی را، خود تعیین نماید و در تصمیمگیریهای مربوطه، شخصاً فعّال باشد و اساساً جایگاه، مقام و موقعیت منحصر به فرد خود را در محیط دقیقاً مشخّص نموده، ارائه دهد.

بررسی «ریستو» (۱۹۸۵) در مورد ترجیحات و علایق یادگیری تیزهوشان نشان داد که تیزهوشان غالباً آموزش برنامه ای و مطالعه مستقلّ فردی را بنا بر یک اساس انگیزشی قوی ترجیح می‌دهند.

همچنین در روش یادگیری (یاتدریس) معمولاً شیوه بحث را بر می‌گزینند که می‌توان به انگیزه قوی نسبت به قوام فردی آنها اسنّاد داد.

«ویلینگز» (۱۹۸۵) خاطر نشان می‌کند که تیزهوش بزرگسال برای نیل به فضایل و پیشرفت در زندگی، از طریق کارکردن به تنهایی(و مستقلّ) اقدام می‌ورزد.

۵- تعاون

گرایش به معاشرت و آشنایی بیشتر با محیط انسانی، همیاری و همکاری با دیگران از جمله والدین، افراد خانواده، همسالان و... تشریک مساعی با آنان، نیاز به تعاون تیزهوش را مشخّص می‌کند. اگر او به نقش و موقعیّت اجتماعی اهمیّت و بها می‌دهد، جز این نیست که بر کسب رشد و پختگی کافی شخصی، غمخوار و امدادگر و معیّن جامعه و محیط خود باشد. میل به عضویّت در گروههای گوناگون ۵۲% بیشتر از افراد عادی است.

۶- کمال

فرد تیزهوش می‌خواهد که به طور کلّی در تمامی ابعاد وجودی خویش به کمال مطلوب نایل شود و به طور اخصّ در زمینه ای مشخّص به عالیترین سطح و مقام دسترسی یابد. کمال عمومی شامل تعالی اخلّاقی و کسب مکارم اخلّاق و سجایا (مانند: وقار، تواضع، حسنّ خلق و...) می‌گردد. میل به برتری ۸۴% بیشتر از افراد متوسّط است و نیز میل به تحسین شدن و محبوبّت ۵۷% افزونی دارد.

۷- نظم

ایجاد انضباط، نظم و ترتیب در امور و کلّیه بخشهای زندگی شخصی، تحصیلی، شغلی و روابط محیطیّ از علایق عمده تیزهوش است.

گرچه ممکن است آن گونه که شایسته است، جدیّتی در تحقّق این نظم مبذول ندارد.

۸- امنیّت

گرایش به بهره گیری از یک محیط امن، آرامش یافته، قابل اطمینان و اتّکال و اعتماد به نحوی که بتواند فضایی مناسب برای فعّالیّتها و اهداف مورد نظر و علاقه وی فراهم کند، به طور برجسته ای در تیزهوش ظهور داد.

گاهی ضرورت اقتضا می‌کند که حتّی الامکان به یک منبع نیرومند آرامش دهنده و ایمنی بخش روی آورده، تکیه ورزد. تیزهوش از جو راحتّی بخش و تسهیل کننده که آسایش خاطر وی را تأمین سازد، بیشتر از دیگران لذّت می‌برد و خشنود می‌شود.

مسائل انگیزشی

علی رغم وجود برخی نیازهای قوی و خاصّ برای تیزهوش، باید تذّکر داد که فرد تیزهوش از برخی مشکلات حادّ انگیزشی و مسایل هیجانی و عاطفی رنج می‌برد.

حوادث زندگی و فشارهایی که در طول زندگی روزمرّه بر او وارد می‌شوند، وی را دچار مسائل جدّی روانی می‌کند.

«کارنز» و «اشتاینت» (۱۹۸۶) متذکّر می‌شوند که گرایش و تمایل قوی نسبت به پیشرفت و نیل به یک مقام معتبر اجتماعی و امّال مربوط به خطّ مشی و فلسفۀ زندگی، فشار آورترین عوامل محسوب می‌شوند که ثبات و تعادل روانی تیزهوش را بهم می‌ریزند.

«بلک بورن» و «اریکسون» (۱۹۸۶) پنج بحران اساسی را که در زندگی شغلی تیزهوش وجود دارد بر می‌شمارند:

1. ناپختگی از لحاظ تحوّل

2. ناموفّقیّت در امر یادگیری

3. ترس ازموفّقیّت در میان دختران بالغ

4. گزینشهای مربوط به رویۀ زندگی فردی

5. شکست شدید در زندگی

«بوشر»(۱۹۸۵) به مشکلات و تعارضاتی اشاره می‌کند که تیزهوش در مراحل بلوغ با آنها مواجه است: تنش میان کارکرد و انتظارات، تعارض بین ماجراجویی و امنیت، انتظارات شخصی در برابر توقّعات دیگران، عدم تحمّل امور مبهم و تلاش برای نیل به یک هویّت، عمده‌ترین مواردی هستند که نویسنّده مزبور مطرح کند.

«ویلینگز» و «آرسنّالت» (۱۹۸۶)، «دیزل» (۱۹۸۶)، «پرزرینکون» (۱۹۸۳) و «تاملینسون» (۱۹۸۶) به مسائل شدید هیجانی و عاطفی و انگیزشی در میان تیزهوشان و نوابغ تأکید می‌ورزند که بعضی اوقات سبب دست زدن به خودکشی شده است و یا حدّاقل زمینه را برای خودکشی فراهم کند.

«دلیزل»(۱۹۸۶) فشار شدید روانی که در ارتباط با کمال گرایی و تعالی جویی، توقّعات اجتماعی برای پیشرفت، تحوّل اختصاصی مهارتهای هوشی و ناتوانی در قبال شناخت جهان واقعیّت بر فرد تیزهوش وارد می‌آید را به عنوان زمینه سازهایی برای خودکشی ذکر می‌کند.

«تاملینسون» (۱۹۸۶) نیز وضعیّت سلامت بدنی، فقدان سریع پدر، فشار روانی در خانواده، مسائل الکلّی و افسردگی را به عنوان عللی برای اقدام به خودکشی در میان تیزهوشان خاطر نشان کند.

ویژگیهای شناختی

فرد تیزهوش از لحاظ استعداد و تواناییهای مربوط به شناخت، یادگیری و تحصیل علوم و دانشها دارای ویژگیهایی است که او را ازافراد عادی به سهولت متمایز می‌کند؛ این برتری در حدود ۸۹% است. مهمّترین ویژگیهای شناختی تیزهوش را می‌توان این گونه برشمرد:

اطّلاعات

نسبت به سنّ خود بسیار مطّلع است. در حوزۀ مشخّصی، اطّلاعات وسیع و گسترده ای دارد که در سطح بالا است. غالباً از مراجع و منابع علوم گوناگون و یا دانش ویژۀ ای، در حدّ وسیعی آگاهی دارد. گسترۀ اطّلاعات عمومی وی به طور کلّی شامل پیشرفت وموفّقیّت بارز در تحصیل رایج مدرسه ای می‌گردد و به مدارج عالی تحصیل نایل می‌شود.

وسعت دایرۀ لغات و اصطّلاحات از مشخّصه‌های وی است.

«گرین لاو» و «مک اینتاش» (۱۹۸۶) به فراوانی و واگرایی قابل ملاحظه موضوعات مطالعاتی و تفاوتهای شگرف با افراد عادی در امر مطالعه، اشاره می‌کنند. دایرۀ لغات وسیع و پراکندۀ کودکان تیزهوش، همراه با کنجکاوی وافر، حسّاسیّت آنها نسبت به زیبایی، سرعت انتقال و نکته سنّجی عمومی در مورد بذله گویی و مزاح از ویژگیهای تیزهوش است.

ادراک و یادگیری

هر مطالب را سریع، با سهولت با توضیحی اندک فرا می‌گیرد. در امر بازده و کفایت یادگیری پیشرفته است.

«کهن»(۱۹۸۵) در مطالعه بر روی تیزهوشان جهشی سیزده ساله که در دانشگاه تحصیل می‌کردند و یک گروه مقایسه، آشکار کرد که افراد تیزهوش در سرعت کسب اطّلاعات ۳/۰ تا ۵/۱ ثانیه تفاوت نشان می‌دهند یعنی سریعتر از غیر تیزهوشان اطّلاعات را فرا می‌گیرند.

تیزهوشان حتّی در ادراک حسّی (شنوایی) نیز بر همسالان عادی خویش برتری نشان می‌دهند.

«بیکل»(۱۹۸۵) تیزهوشان ده تا دوازده ساله و همسالان غیر تیزهوش آنها را تحت آزمونهای شنوایی قرار داد و متوجّه گردید که پاسخهای افراد تیزهوش دقیقتر و متنوّعتر است.

تیزهوشان حتّی در سنّین پیش دبستانی در امر مطالعه و خواندن آن چنان مهارت و توانایی از خویش بروز می‌دهند که به اعتقاد «کالدول» (۱۹۸۵) لازم است برنامۀ ویژۀ ای در امر آموزش مهارت مطالعه برای دورۀ پیش دبستانی تیزهوشان فراهم آید.

مطالعات گستردۀ «ترمن» و همکارانش در مورد زندگی تحصیلی تیزهوشان درسال ۱۹۴۵ آشکار ساخت که ۹۰% مردان و ۸۶% زنان به تحصیلات عالی راه یافتند. ۷۰% مردان و ۶۷% زنان فارغ التحصیل شدند. این نسبت تقریباً ۸ برابر عادی (در سطح ایالت کالیفرنیا) است.

۲/۵۱% مردان و ۳/۲۹% زنان به درجات عالی دست یافتند (فوق لیسانس ۲۱۶ نفر، درجه حقوقی ۸۲ نفر، دکتری ۷۳ نفر، پزشک ۵۴ نفر، مهندس ۱۶ نفر و سایر مدارج ۴۳ نفر).

از میان فارغ التّحصیلان ۵/۷۷% مردان و ۵/۸۲% زنان به طور متوسّط معدل «ب» یا عالیتر را کسب کردند. ۳۰% آنها در هر دو جنس، به مدارج افتخار آمیزی در تحصیل نایل آمدند و در حدود ۲۰% از هر دو جنس، در طیّ دوران تحصیل دانشگاهی مشمول بورس گردیدند.

علی رغم این که میانگین سالهای تحصیلی دانشگاهی تیزهوشان کمتر از سطح معمولی بود؛ امّا میزان مشارکت آنها در فعّالیّتهای فوق برنامۀ بیش از دانشجویان عادی بود.

نسبت به امور مورد علاقه و موضوع شناخت، توجّه طولانی و وسیعی مبذول می‌دارد. یک نوع درگیری ذهنی در رابطه با موضوعات و پدیده‌های مورد شناسایی اعمال می‌کند و در توجّه خویش تمرکز دارد؛ تمرکزی که به سادگی از بین نمی‌رود و تداوم دارد.همچنین در دقت و مشاهده، تیزی بارزی نشان می‌دهد.

پژوهش «هارتی» و «بیل» (۱۹۸۵) در مورد تفاوت کنجکاوی تیزهوش با عادی نشان می‌دهد که تیزهوشان در زمینه‌های مورد علاقۀ خویش کنجکاوی بیشتری دارند؛ ولی در مسایل مربوط به مطالعات کلاسیک درسی، کنجکاوی غیر تیزهوشان بیشتر بوده است.

«موهان» و «باجاج» (۱۹۸۳) در بررسی نوسانات توجّه تیزهوش یافتند که این کودکان (۱۰ تا ۱۶ ساله) از همسالان عادی خویش، میزان نوسانات کمتری در امر توجّه نشان می‌دهند.

تفکّر

به وضوح و منطقی فکر می‌کند؛ به استدلال و ارائه برهان می‌پردازد و استدلال وی از نوع قیاسی است و به سادگی استنباط می‌نماید. غالباً از برهان لمّی استفاده می‌کند.

برای اعمال خود به عرضۀ دلایل می‌پردازد. علاوه بر آن از انعطاف در اندیشه برخوردار است؛ یعنی توانایی جست و جو و کاوش مداوم و متناوبی برای حلّ مسایل داراست. قادر به بحث و رسیدگی پیرامون مسایل مهمّ است و در استدلال انتزاعی قدرت ایجاد وا بداع رمز را دارد و نیاز کمی برای مثالهای عینی به منظور فهم مجردات به چشم می‌خورد.

«زیگ زیوزا» (۱۹۸۴) در مقایسۀ کودکان فوق العادۀ هوشی (هوشمند یا بهنجار بالا) با کودکان عادی (۳ تا ۶ ساله) از لحاظ تحوّل استدلال قیاسی آشکار کرد که نمرات کودکان هوشمند از افراد عادی، حدّاقل دو انحراف معیار بالاتر است و حتّی بر نمرات متوسّط کودکان عادی دو سال مسنّ ترنیز فزونی دارد. کودکان همچنین در فراگیری روابط درونی وضعیّتهای دو گانه، تواناتر و سریعتر بودند.

«کاتلارسکی»(۱۹۸۵) در مقایسه تیزهوشان ریاضی با افراد عادی و کند ذهن، از لحاظ فرایند حلّ مسأله همگرای غیر ریاضی، آشکار کرد که تیزهوشان ریاضی از هردو جنبۀ تعداد وسیعتر پاسخهای صحیح و نیز سرعت بیشتر در حلّ مسأله، بر دو گروه دیگر برتری داشتند.

این برتری بر تیزهوشان غیر ریاضی در زمینه‌های دیگر نیز مشهود است. «هرمیلین» و «اوکانر» (۱۹۸۶) با مقایسه تیزهوشان ریاضی و تیزهوشان در زمینۀ هنر، نشان دادند که افراد تیزهوش ریاضی از گروههای عادی و نیز تیزهوش هنر در زمینۀ حلّ مسائل کلامی – فضایی برتری دارند.

باید گفت که نحوۀ تفکّر تیزهوش ارتباط زیادی به دیدگاه ریاضی دارد؛ یعنی توانایی در ریاضیات از مشخّصات محوری یک تیزهوش محسوب می‌شود به طوری که در میان تیزهوشان تشکیل یک بازخورد مثبت نسبت به ریاضیات را می‌دهد.

«چانگ» (۱۹۸۵) در مورد ویژگیهای تیزهوشان دورۀ ابتدایی(از لحاظ ریاضی) بیان می‌دارد که این کودکان معمولاً صلاحیّتهای استدلالی فوق العاده، توانایی تصمیم ودرک الگوهای ریاضی (ساختارها، ارتباطات، روابط درونی) انعطاف پذیری در تفکّر، حلّ مسائل به شیوۀ تناوبی و بررسی شقوق مختلف و احساسات گرم نسبت به ریاضیات را بروز می‌دهند.

مطالعات «رانکو»(۱۹۸۶) بیانگر آن است که تیزهوشان در سلامت و انعطاف پذیری عقیدتی از لحاظ همگرایی تفکّر، قابلیّت بیشتری دارند.

حفظ

از وسعت حافظه برخوردار است و توانایی نگهداری فوق العاده ای در اطّلاعات و مطالب دارد. حافظه اش غیر عادی است و جزئیات را به خاطر می‌آورد و نیروی یادآوری او بسیار قوی است.

خلّاقیّت

هوش به معنای وسیع کلمه شامل خلّاقیّت می‌گردد. هر فرد تیزهوش کم و بیش از توانایی ابتکار ونوآوری در حدّاقل یک موضوع از زمینه ای خاصّ، برخوردار است. خلّاقیّت به طور کلّی مستلزم حدّاقلی از هوش (در حدود ۱۲۰) می‌باشد. زمینه مورد خلّاقیّت به سادگی در سنّین پایین قابل تشخیص است. در فردتیزهوش عقاید، آرمانها و تصورات ذهنی مبتکرانه و نو به شدت بارز است. به طور که قوۀ ابتکار ۸۵% بیشتر از افراد عادی است.

معهذا رابطه میان تیزهوشی و خلّاقیّت پیچیدگی هایی دارد. «هال»(۱۹۸۵) به یک مطالعه طولی در مورد خلّاقیّت تیزهوش دست زد. یک گروه ۵۹ نفری از تیزهوشان در پایه‌های ۸ تا ۱۲ (با هوشبهر ۱۳۰ به بالا) مورد بررسی قرار گرفتند. تیزهوشان بر حسب ثبات یا تغییر هوشبهر در فاصله زمانی پایه‌های ۸ تا ۱۲ به سه گروه تقسیم شدند. (حدثبات، ۶ نمره IQ بود.)

از میان ۳ گروه عالیترین نمرات خلّاقیّت را تیزهوشانی کسب کردند که هوشبهر آنها کاهش داشت. گروه ثابت از لحاظ هوشی در مقام دوم و پس از آن‌ها تیزهوشانی که بیش از ۶ نمره هوشی، صعود داشتند قرار گرفتند.

در پایه ۱۲ نیز همچنان گروه کاهش از لحاظ هوشبهر خلّاق‌ترین افراد بودند ولی گروه ثابت، در خلّاقیّت تنزل داشتند.

تغییرات در هوشبهر و خلّاقیّت در میان دختران بیش از پسران بود. این مطالعه رابطه میان خلّاقیّت و پیشرفت تحصیلی و هوشبهر را نشان می‌دهد.

«شاو»(۱۹۸۵)، مشخص ساخت که میان تفکّر خلّاق و تواناییهای تجسمی ارتباط وجود دارد.

«رانکو» و «آلبرت»، (۱۹۸۵) نشان دادند که اصالت عقیدتی تیزهوشان در تفکّر واگرا هماهنگی و تجانس بیشتری در مقایسه با افراد عادی دارد.

«رانکو» (۱۹۸۶) همچنین در بررسی تفکّر واگرا و عملکرد خلّاق تیزهوشان متوجّه شد که میان تفکّر واگرا و عملکرد خلّاق در تیزهوشان ارتباط متوسّطیّ وجود دارد ولی در میان غیر تیزهوشان ارتباطیّ مشهود نیست. همچنین حیطه‌های انشا و نقاشی بیش از موسیقی و علم، با تفکّر واگرا ارتباط داشتند.

«رانکو» و «باهلدز»(۱۹۸۷) در تشریح موقعیبتهای خانوادگی مرتبط با خلّاقیّت مشخص می‌سازند که کودکان بدون خواهر و برادر عالیترین توانایی را در تفکّر واگرا نشان می‌دهند و در پی آنها فرزندان ارشد، کوچکترین فرزند، و فرزندان میانی جای می‌گیرند. فرزندانی که دارای خواهران و برادران متعددی هستند بیش از افرادی که یک خواهر و یا یک برادر دارند، توانایی در تفکّر واگرا ابراز می‌کنند. علاوه بر این سنّ، عامل مستقیمی در توانایی مزبور قلمداد می‌شود.

ویژگیهای روانی سازماندهی

در ارزشیابی امور و سنّجش و قضاوت آنها فوق العاده است، نسبت به خود و ویژگیهایش اشراف دارد. حدّ و مرز خود را می‌شناسد و وضعیّت فردی خویش را نسبت به محیط تشخیص می‌دهد. همچنین از موقعیّت استثنایی خود آگاه است و توانمندیهای خود را به خوبی ارزشیابی می‌کند. قدرت پذیرش واقعیات، اشیا و جایگذاری آنها را در موقع و وضعیّت مساعد و مناسب خود، دارد.

یعنی عناصر و اجزا یک موقعیت را به خوبی ارزشیابی نموده، در ساخت پیوندی مناسب قرار می‌دهد. چنین قوه قضاوت و ارزش سنّجی را نسبت به کلّیۀ عناصر خارجی و به طور کلّی محیط خویش دارا می‌باشد. تیزهوش، امور و پدیده‌ها را با ملاک و میزانی مطمئن و معتبر ارزشیابی می‌کنند؛ موازینی که قبلاً آنها را شناخته و اطمینان و دقت آنها را مبرهن نموده است.

«برودی» و «بن پاو» (۱۹۸۶)، آشکار ساختند که موضع(کانون) نظارت تیزهوشان غالباً درونی است. یعنی افراد تیزهوش، شخصاً خویش را کنترل، اداره و ارزشیابی می‌کنند.

از سوی دیگر «سیمونز» و «رامپ» (۱۹۸۶) در بررسی قضاوتهای اخلّاقی تیزهوشان ۴ تا ۷ ساله مشخّص می‌کنند که تیزهوشان از لحاظ استدلال اخلّاقی، سازگاری و تفاهم بیشتری با نظام ارزشی جامعه دارند و تعالی اخلّاقی در میان آنها بیشتر است. آنها خود را لایق می‌دانند؛ کمتر از استدلالهای لذّت گرایانه به کار می‌برند و غالباً براهینی ارائه می‌دهند که مربوط به نیازهای متقابل باشد.

تیزهوشان ۶ و ۷ ساله به طرز ملاحظه ای بیشتر از افراد عادی، استدلالهای انتزاعی و تجریدی را عرضه می‌کنند.

این مطالعه نشان می‌دهد که سازگاری اجتماعی تیزهوشان بیشتر است.

سازماندهی

تیزهوش انواع روابط را می‌شناسد و رابطه‌های بین پدیده‌ها را تشخیص می‌دهد و این رابطه‌ها شامل رابطه جزء و کل، عموم و خصوص، تباین و تساوی میگردد.او در ایجاد پیوند بین مطالب توانایی شگرفی دارد معلومات را از وضعیّت خاصّی به سایر موقعیتها تعمیم می‌دهد.گاهی از شیوه‌های ریاضی و فضایی برای ایجاد ارتباط بین امور بهره می‌گیرد، بدون این که هیچ نوع محرک بصری یا عینی در کار باشد.

به طور کلّی استعداد ایجاد پیوند میان عقاید و تصورات پراکنده و نامربوط را دارد.دربارۀ علت واثر به بینش رسیده است.تفاوتها و شباهتهای یک واقعه را به خوبی درک کرده، تشخیص می‌دهد.در ایجاد ارتباط بین گذشته و آینده توانا است به بیان دیگر قدرت ایجاد پیوند واحد و یگانه، بین معلومات و تجارب را دارا است.

مقابله

پلانش (۱۹۸۵) در مطالعه تیزهوشان ۵ تا ۷ ساله و مقایسۀ آنها با افراد عادی آشکار می‌سازد که تیزهوشان در قابلیّت و توانایی پیش بینی، پژوهش متمرکز بر روی ماده ای خاصّ، کودکان تیزهوش، با توانایی در امر توجّه، پشتکار، دقت در پدیده‌ها، حسّاسیّت به ضروریات امور، و تجانس اقدامّات آموزشی و تربیتی توام می‌باشد. این الگوها همراه با سنّ گسترش می‌یابند.

خصایص شخصیّتی

همان گونه که پیش از این بیان شد، تیزهوشی به عنوان ساختی واحد، فراتر از تواناییهای هوشی، یعنی یک شخصیّت مطرح می‌شود. در حیطۀ شخصیّت، تیزهوش دارای خصیصه هایی است که وی را ازافراد عادی متمایز می‌سازد.

«شیور»(۱۹۸۵) در مطالعۀ تیزهوشان در پایه‌های تحصیلی ۷ و ۸ نشان داد که خلّاقیّت عادی با خودباوری توأم است و از سوی دیگر با سطوح عالی در حیطه‌های روانی – حرکتی، حسّی، تصوری، هوشی و هیجانی، نیز ملازمت دارد. به طوری که می‌توان سطوح حیطه‌های مزبور را به عنوان شاخصی از خلّاقیّت به کار برد.

«پیکاوسکی» (۱۹۸۵) آشکار نمود که استعداد هوش به سه حیطۀ هوشی، تصوّری و هیجانی بستگی دارد و استعداد هنری با کلّیۀ پنج حیطۀ روانی – حرکتی، حسّی، نگرشی، هوشی و هیجانی مربوطه است.

پنج شاخص که به عنوان حیطه‌های فوق در استخراج نتایج طبقه بندی شدند، این گونه بودند:

1. سطح شخصیّتی توانایی و نیرو

2. حسّاسیّت جسمانی

3. پیگیری و جدیّت در امر تحقیق و علم

4. تصوّر و برداشت

5. زندگی احساسی

رهبری

خصیصه رهبری در تیزهوشان بیان می‌دارد که وی قدرت تحت تأثیر قرار دادن دیگران را دارد در موقعیتها و اوضاع گوناگون غالباً مدیریت و رهبری را در دست می‌گیرد. فعّالیّتها و کوشش‌ها را سازمان داده هدایت می‌کند، برای تسلط بر محیط و اداره آن طرح می‌ریزد و در اجرای آنها قدرتمند است، با توجّه به استعدادهای شناختی وحدت، قضاوت و خلّاقیّت، قادر است با هدفداری وسیع و گسترده و اشرف برعناصر یک موقعیت، نیروها را در جهت خاصّی گسیل دارد.

ویژگیهای شناختی مزبور این امکان را به فرد تیزهوش می‌دهند که قادر باشد اجزا را ارزشیابی نموده در یک بافت واحد قرار دهد و سپس با تشخیص و تعیین محور و قطب یگانه و نیرومند، در مرحله عملی به تشکیل این بافت اقدام نماید. در واقع خود شخصاً تشکیل دهنده محور مزبور است که در فرصتها و مواقع ضروری با ابداع طرح هایی به تداوم حیات بافت مذکور اقدام می‌نماید. به تعبیر دیگر ایجاد بافت مستلزم ویژگیهای زیر است:

1. شناخت دقیق و ارزشیابی بسیار سنّجیده ازموفّقیّت موجود.

2. آگاهی کامل از نیازها و ارزشها، اهداف مقطعی و غایی.

3. تشخیص دقیق تواناییها، نیروها و امکانات موجود ولازم.

4. اتخاذ و اجرای بهترین روش از لحاظ سهولت، استقامت و اعتبار و سرعت وصول به نتیجه و هدف.

بر طبق آنچه که گفته شد رهبری در اصل خصیصه ای وضعی و تکوینی است که پیش از اکتسابات محیطیّ، عوامل ذاتی و غیر محیطیّ در آن مدخلیت دارند.

به نظر میرسد که ویژگیهای قدرت رهبری قرابت و اشتراک فراوانی با خصوصیات جریان خلّاقیّت دارد چنانکه «تیلور» (۱۹۸۶) هنگامی که عناصر خلّاقیّت و رهبری را بر می‌شمارد، آنها را در یک بافت و مجموعه قرار می‌دهد:

1. پیشرفت تحصیلی ۲- تفکّر خلّاق و موّلد ۳- ارتباط ۴- پیش بینی ۵- تصمیمگیری ۶- طرح ریزی ۷- اجرا ۸- روابط انسانی ۹- درک موقعیّتها

مسؤولیّت پذیری

«راجز»(۱۹۸۵) در تبیین نظریه ارزشیابی شناختی، به ویژگیهای کودکان تیزهوش اشاره می‌کند که انگیزه هایی در مورد استقلال قوی، خود مختاری، تمرکز درونی در کنترل(نظارت فردی) و اعتماد به نفس به شدّت بارز است.

آرامش درونی

این خصیصه تا حدود زیادی مرتبط به نیاز به قوام فردی تیزهوش است. بدین معنا که بدون ارزشیابی و انتقاد، چیزی را نمی‌پذیرد، از تنهایی و انزوا نمی‌هراسد. اغلب ترجیح می‌دهد که به تنهایی و به صورت فردی کار کند و بر قدرتها و تواناییهای خویش اطمینان دارد. ضمن این که تا اندازۀ فراوانی بر خود و ویژگیهای خویش تسلّط دارد؛ برتری تیزهوش بر عادی از این حیث در حدود ۸۱% است.

«رینولدز»(۱۹۸۵) در مطالعه ۴۶۵ کودک تیز هوش (۶ تا ۱۱ ساله) آشکار ساخت که اضطراب آنها در مقایسه با افراد عادی بسیار کمتر است. نظیر این تحقیق نیز بر روی مقطع سنّی ۷ تا ۱۸ ساله به وسیله «رینولدز» و «اسکالوینسکی» (۱۹۸۵) انجام یافت و بار دیگر مشخص نمود که در مقایسه با یک جمعیت ۴۹۲۳ نفری از افراد عادی، اضطراب تیزهوشان کمتر است.

مسائل شخصیّتی ویژۀ

فرد تیزهوش گرچه از لحاظ سازگاری اجتماعی، برتری قابل ملاحظه ای از افراد عادی دارد؛ امّا غالباً از برخی مشکلات عاطفی و روانی رنج می‌برد که اختصاص به وی دارد.

«والکر» (۱۹۸۶) به اختلالات مزمن تیزهوشان دورۀ ابتدایی اشاره می‌کند که از انگیزه‌های قوی پیشرفت وموفّقیّت و از سوی دیگر، ضعف و ناتوانی در قبال مهارتهای ضروری، نشأت می‌یابد.

«کایزر» و «برنت»(۱۹۸۵) وضعیّت افسردگی ۱۷۴ تیزهوش (۱۷-۱۴ ساله) را بررسی کردند. افراد تیزهوش به خوبی قادر بودند افسردگی را در خویش تشخیص دهند. شاخصهای عمدۀ این نوع افسردگی در تیزهوشان، علائم مرض افسردگی، احساس فلاکت و بیچارگی، درون گرایی، احساس گناه، حق خود ارجدهی، و فشار و استرس شدید بود. نتایج پژوهش نشان داد که عوامل اساسی افسردگی در تیزهوشان، موارد زیر است:

الف- اتّکا به منبعی که نومید کننده و ناکام سازنده است.

ب- حالت از خود بیگانگی

ج- شکست روانی(و عدم ارضا) در عشق.

د- فقدان درک و حمایت از سوی جامعه.

ویژگیهای رفتاری

در بعد الگوهای رفتاری، مشخصات عمده ای تیزهوش را از فرد عادی تفکیک می‌کند:

رفتار حرکتی

«موهان» و «جاین» (۱۹۸۳) در یک مطالعه تطبیقی در مورد تیزهوشان ۹ تا ۱۲ ساله مشخّص کردند که واکنشهای حسی (بصری) تیزهوشان کمتر از گروههای عادی و عقب مانده است. به طوری که می‌تواند به عنوان شاخصی از تواناییهای هوشی استعمال شود به دلیل این که تحت تأثیر هیچ گونه موقعیت یادگیری قرار نمی‌گیرد.

تیزهوشان در مهارتهای مربوط به استفاده از دست نیز بر عقب ماندگان ذهنی برتری نشان می‌دهند.

«موهان» و «باتیس» (۱۹۸۵) افراد تیزهوش و عقب ماندگان ذهنی را در مهارتهای یدی (بستن اشیا) مقایسه کردند. افراد تیزهوش عملکرد بهتری ارائه دادند.

«لوئیس» (۱۹۸۶) این مقایسه را با افراد عادی (۲۱ تا ۵۶) ماهه) انجام داد؛ ولی تفاوتی از لحاظ حرکتی به دست نیامد. برتری تیزهوشان صرفاً در موارد حافظه و تواناییهای کیفی بود.

در هر دو مطالعۀ اخیر تفاوتهای جنسی مشهود بود. پسران عملکرد حرکتی بهتری از دختران داشتند.

رفتار بیانی

در بیان مطالب به خوبی از عهده بر می‌آید، به روشنی می‌نویسد، جملات بیشتری می‌داند، زبانهای خارجی و بیان آن را به سادگی فرا می‌گیرد. در دو یا چند زبان تسلط دارد.

در نوشتن الفبا، کلمه، جمله و داستان پیشرس است، زود زبان به سخن می‌گشاید و به آسانی پیش از موعد مقرّر بر خواندن مسلط می‌شود.۹۲% کودکان پر استعداد در ۶ سالگی و ۳۳% قبل از ۵ سالگی قادر به خواندن می‌باشند. یک کودک پر استعداد ۷ ساله، ظرف دو ماه به طور متوسّط ۱۰ جلد و ۱۱ ساله، ۱۵ جلد کتاب می‌خواند.

مع هذا ممکن است تیزهوشی یافت شود که دچار برخی نقایص تلفّظی باشد. «کاردل» و «کانن»(۱۹۸۵) ضمن اشاره به این موارد، متذّکر می‌شوند که گرچه این تیزهوشان توانایی استدلال را در حدّ فوق العاده ای دارا هستند، امّا در مهارتهای حفظ، توجّه و مسائل مربوط به آن از برخی معضلات رنج می‌برند. هوش کلامی آنها نیز کم و بیش نمرات پایینی دارن. پژوهشگران مزبور به ارائۀ برنامه‌های ویژۀ تربیّتی برای این گونه تیزهوشان می‌پردازند.

«مادر» و «برج»(۱۹۸۶) توانایی کلامی و استدلالهای بیانی تیزهوشان (۷ تا ۱۲ ساله) را با یک گروه ناتوان در یادگیری مقایسه کردند. تیزهوشان در استدلال بیانی و توانایی کلامی به نحو قابل ملاحظه ای برتری داشتن؛ د به طوری که توصیه می‌شود، زبان شفاهی و استدلالهای بیانی به عنوان شاخصی از توان هوشی محسوب گردد.

رفتار اجتماعی

غمخوار دیگران است، در ارتباط با مردم مهارت ویژه ای دارد، با دیگران و افراد اجتماع به سهولت همکاری و همیاری می‌نماید. از جنگ و ستیزه جویی با دیگران اجتناب می‌ورزد و در هم مشربی با مردم موفّق است. توانایی قابل ملاحظه ای در مراقبت از دیگران و نظارت آنها دارد، در قبال حقوق و نیازهای افراد جامعه، حساسیت نشان می‌دهد و به طرفداری از آنها می‌پردازد و چنانچه نیاز به مدیریت و رهبری بود، اداره امور را در اختیار می‌گیرد.

از مشارکت با مردم لذت می‌برد از سوی عامه مردم به عنوان یک دوست تلقی می‌شود و پذیرش اجتماعی بسیار والایی دارد. غالباً برای نقشهای رهبری برگزیده می‌شود.

«جانوس»(۱۹۸۵) در بررسی روابط اجتماعی و کیفیت دوست یابی تیزهوشان در مقطع هوشی مختلف (هوشمندان- بهنجار بالا و تیزهوشان)‌در سنّ ۸ سال به نتایج قابل ملاحظه ای رسید:

الف – کودکان تیزهوش غالباً افراد مسنّ‌تر از خود را به عنوان دوست بر می‌گزینند.

ب- آنها دوستان زیادی ندارند و زیرکی و تیزی شدید آنها در ارتباط دوستانه با دیگران مزاحمتهایی ایجاد می‌کند.

ج- در ارتباطات اجتماعی و دوست یابی شرح صدر و انعطاف پذیری بیشتری دارند و افراد مختلفی را به دوستی بر می‌گزینند.

د- هوش لزوماً نقش مفیدی در ارتباطات اجتماعی ندارد.

«گرنایر»(۱۹۸۵) روابط خانوادگی تیزهوش را بررسی نمود و به این نتیجه رسید که فاصلۀ سنّی زیاد میان تیزهوشان و سایر برادران و خواهران موجب اصطکاکهایی در تعامل خانوادگی می‌شود. بهترین فاصلۀ سنّی از لحاظ روابط قوی و گرم میان خواهر و برادر،‌حدّاقل ۳ سال بود.

علاوه بر این خوباوری تیزهوشان ارتباط محکمی با میزان اقدامّات والدین در جهت رفع برخودها داشت.

«ترمن» در بررسی ازدواج،‌طلاق و توّلد در میان تیزهوشان به نتایجی دست یافت:

در سال ۱۹۴۵ تقریبا ً ۸۴% تیزهوشان ازدواج نمودند که از سطح جمعیّت عادی فارغ التحصیلان بالاتر بود. تعداد مورد طلاق در سال۱۹۴۵، ۱۴% برای مردان و ۱۶% برای زنان بود.

در سال ۱۹۴۵ تعداد فرزندان تیزهوشان مورد مطالعه جمعاً به ۱۵۵۱ نفر رسید. میانگین تعداد فرزندان تا ۵ سال بعد، ۵۲/۱ بود. میانگین هوشبهر ۳۸۴ فرزند بر اساس آزمون استانفورد – بینه، ۷/۱۲۷ بود. تا سال ۱۹۴۵، فقط ۳/۳% فرزندان فوت شدند که از سطح عادی پایینتر بود.

ویژگیهای جسمانی

تحقیقات پژوهشگران نشان داده است که افراد تیزهوش از لحاظ سلامت بدنی و اندازه‌های بدنی (نظیر وزن، قد و رشد عمومی) بر افراد عادی برتری دارند.

از ۱۵۰۰ تیزهوشی که مورد مطالعه «ترمن» قرار گرفتند، ۶۱ نفر(۰۷/۴%)‌در میان سالهای ۱۹۲۲ تا ۱۹۴۰ فوت شدند. سهم مردان ۱۴/۴% و سهم زنان ۹۸/۳% بود. مطابق امّار عمومی جامعۀ سفید پوست آمریکا در سنّ مشابه، میزان فوت کمی بالای ۵% در هر دو جنس است.

از ۶۱ نفری که در سال ۱۹۴۰ فوت شدند، مرگ ۳۹ نفر به علل طبیعی، ۱۵ نفر به علّت سانحه، و ۶ نفر در اثر خودکشی بود. از ۱۳ نفری که در سالهای میان ۱۹۴۰ و ۱۹۴۵ فوت شدند ۵ نفر به دلیل حوادث جنگی جان خود را از دست دادند.

بهداشت و سلامت عمومی

۹۱% از مردان و ۸۳% از زنان در سال ۱۹۴۰ وضعیّت جسمانی (سلامت بدنی) خویش را «خیلی خوب» و یا «خوب» توصیف نمودند.۳/۷% مردان و ۸/۱۲% زنان نسبتاً خوب بودند. در حالی که فقط ۹/۱% مردان و ۷/۳% زنان خود را به عنوان«ضعیف» یا «خیلی ضعیف» نمره دادند. این اطّلاعات به طور کلّی، با سوابق افراد تطابق داشت.

بهداشت روانی و سازگاری

بر طبق جدول زیر، تیزهوشان در ۳ بخش عمده: ۱- سازگاری رضایت بخش ۲- ناسازگاری اندک ۳- ناسازگاری شدید (الف: بدون روان پریشی - ب: همراه با روان پریشی) طبقه بندی می‌شوند. این جدول فراوانیهای درصدی را نشان می‌دهد.

تفاوتهای جنسی

دختران خلّاق، مشورت با دوستان را ترجیح می‌دهند از تخیل و رویاپردازی شگرفی برخوردارند که نشانه ناایمنی عمیقی است. برخی احساس مشترک و هم حسی دارند. بر طبق آزمونهای فرافکن، از زنانگی خود رنج می‌برند نیاز به خود پیروی دارند و به طور کلی از تعارض با محیط (خانوادگی و اجتماعی) رنج می‌برند. و زندگی در نظرشان پوچ و بی هدف است. از راه حل تعارضات خود آگاهی ندارند.

زنان تیزهوش کمتر از مردان علاقه به پیگیری تحصیلات عالی دارند. ۳۸% زنان کار عادی دارند و ۶/۱% آنها مشغول به پزشکی می‌شوند.

این سؤال که شیوع تیزهوشی در میان دختران یا پسران بیشتر است، پاسخ قانع کننده ای نداشته است. «ترمن» و همکارانش (۱۹۵۲) از میان یک نمونۀ ۶۴۳ نفری، ۱۲۱ پسر و ۱۰۰ دختر تیزهوش یافتند.

«جونز» (۱۹۲۵) گزارش مشابهی می‌دهند و «جنکینز» (۱۹۳۶) فزونی دختران را بر پسران در جمعیّت سیاهپوست گزارش می‌کند.

در یک تحقیق دیگر در جامعۀ «اسکاتلند» نسبت ۴ برای پسران و ۵ برای دختران به دست آمد. «مک کیگن»(۱۹۳۹).«لوئیس ۱۹۴۰) نیز نظیر این یافته اخیراً را گزارش می‌کند.

به طور کلّی «مایلز» (۱۹۵۴) «ترمن» و «تیلور» (۱۹۵۴) پس از بررسی کلیۀ تحقیقات مربوط به این نتیجه رسیدند که تفاوتهای یافت شده بستگی به آزمونهای مورد استعمال داشته است.

با توجّه به تعارض میان یافته‌ها می‌توان استنتاج نمود که تفاوت زیادی میان دو جنس از لحاظ فراوانی تیزهوشی وجود ندارد؛ به ویژه این که تجارب دو جنس بیش از پیش همراه با سنّ پراکندگی می‌یابد؛ به طوری که ما نمی‌توانیم از درستی و صحت آزمون مورد استفاده اطمینان داشته باشیم.

«مک کویی» و «جاکلین» (۱۹۷۴) از طریق بررسی تحقیقات مربوط به تفاوت جنسی و هوش پی بردند که آزمون ابتدایی هوش با تفاوتهای تحوّلی در میان هر دو جنس مشوب می‌شود و مقیاسها در سنّین پایین، اعتبار کمتری دارند.

«واینر» و «رابینسون»(۱۹۸۶) در مقایسه ۷۷ پسر و ۶۲ دختر تیزهوش در پایه‌های ۷ و ۸ تحصیلی تفاوتهایی قابل ملاحظه در تواناییهای شناختی به دست آوردند. پسران نه تنها در استدلال ریاضی از دختران عالیتر بودند، بلکه این توانایی، بهترین پیش بین منحصر به فرد در پیشرفت ریاضی آنها محسوب می‌شد. برای هیچ کدام، استدلال فضایی و عوامل شخصیتی، شاخص مناسی از پیشرفت ریاضی نبود.

«ورتون» و همکارانش (۱۹۸۵) به مقایسه جنسیّتی تیزهوشان پایه‌های ۴ تا ۶ از لحاظ پیشرفت تحصیلی (در موضوعات قرائت و مطالعه ریاضیات و تلفظ) پرداختند. نمرات دختران به استثنای پایه چهارم در قرائت و مطالعه به سطوح پیشرفت تحصیلی مورد انتظار آنها نزدیک بود.

«کر» (۱۹۸۵) به مشکلات ویژه زنان تیزهوش اشاره می‌کند: ترس از موفّقیّت، اضطراب از اینکه ممکن است فرد لایقی نباشند و تمایل به شکست برای اینکه مورد مراقب و مواظبت منابع دیگر قرار گیرند و یا اینکه از مسؤولیت و مراقبت خویش، شانه خالی کنند، مهمّترین مسائل شخصیّتی ویژه زنان تیزهوش است.