«رضایت شغلی» در این نگاه با خشنودی کارمند از شغل و حرفهٔ خود همراه است. این رضایت امری یکپارچه و ساده نیست، بلکه از چند جنبه شکل می‌گیرد. «فهرست رضایت شغلی» یکی از سنجه‌های سامانهٔ جستجوی استعداد در دستهٔ «مسائل شغلی» است. این فهرست نشان می‌دهد که فرد از جنبه‌های گوناگون کار خود تا چه اندازه راضی است؛ از آرامش و معنای کار تا آیندهٔ شغلی، فرصت تجربه، جذّابیّت محیط و تناسب کار با تخصص.
پاسخ آنلاین به فهرست رضایت شغلی در سامانهٔ جستجوی استعداد.
خوانندهٔ این راهنما کسی است که فهرست را پاسخ داده یا می‌خواهد پاسخ دهد. در این‌جا نخست پشتوانهٔ نظری فهرست را بیان می‌کنیم، سپس معنای هر یک از پنج عامل را برمی‌رسیم و در پایان به چگونگی خواندن نتیجه می‌پردازیم.
پشتوانهٔ نظری: آمادگی افزایی اعتباری
این ابزار بر پایهٔ مفهوم «آمادگی افزایی اعتباری» در رضایت شغلی پی‌ریزی شده است. این مفهوم بر مؤلّفه‌هایی تأکید دارد که در سه دسته جای می‌گیرند:
الف) آمادگی حرفه‌ای؛ یعنی استعداد و انگیزه.
ب) حرفه‌اندوزی؛ یعنی تجربه، ارزش تحقیق و آگاهی.
ج) اعتبار محیطی؛ یعنی تأمین و جایگاه شغلی، اداری و اجتماعی.
بر این پایه، «فهرست انتظار شغلی» دارای پنج عامل است: «جذّابیّت فضا»، «تجربه‌اندوزی»، «تأمین»، «معنویّت» و «پژوهش». رضایت شغلی نیز در این نگاه به همین پنج مفهوم به کار رفته است. عامل‌های سامانهٔ جستجوی استعداد همین پنج عامل‌اند. در هر بخش، توصیفی را که سامانه از عامل به دست می‌دهد کنار تعریف کتاب می‌آوریم تا خواننده هر دو را با هم بخواند.
الف ـ جذّابیّت فضا
جذّابیّت فضا به رسیدگی به گرفتاری کارمند، ارزش‌گزاری به فعالیت، امکان تخصّص در کار، عدالت شغلی، شرایط تشویق‌آمیز، مدیریت صحیح و آرامش روانی در فضای سازمانی اشاره دارد.
در توصیف سامانه، کسی که در این عامل جایگاه بالایی دارد از امنیت شغلی لذت می‌برد و از شغل خود احساس رضایت می‌کند. او معتقد است که در حرفهٔ خویش امکان پیشرفت وجود دارد و امکانات مادی لازم برای آن فراهم است. به فعالیت و تلاش او ارزش گذاشته می‌شود و سازمان به مشکلات و نیازهایش رسیدگی می‌کند. این شغل به او اعتبار اجتماعی می‌دهد و نیازهای معنوی‌اش را نیز ارضا می‌کند.
بنابراین نمرهٔ بالا بیانگر آن است که فرد فضای سازمانی خود را رسیدگی‌کننده، دادگر و تشویق‌آمیز می‌یابد. نمرهٔ پایین نشان می‌دهد که این جنبه‌ها را در محیط کار خود کمتر تجربه می‌کند.
ب ـ تجربه‌اندوزی
تجربه‌اندوزی به معنای امکان تجربه در کار، همراه با پویایی شغلی و تنوع محیطی است. در چارچوب «آمادگی افزایی اعتباری»، تجربه در دستهٔ «حرفه‌اندوزی» جای می‌گیرد.
در توصیف سامانه، این فرد با امکانات کارهای گوناگون آشناست و می‌تواند آن‌ها را تجربه کند. با این حال ممکن است میان استعدادها و علایق او از یک سو و خواسته‌ها و نیازهای شغل از سوی دیگر ناسازگاری‌هایی وجود داشته باشد. او در محیط کار با همکاران خود برخوردی مثبت و نیکو دارد.
نمرهٔ بالا یعنی فرد کار خود را میدانی برای تجربه، پویایی و تنوع می‌بیند. نمرهٔ پایین یعنی این امکان را در کار خود کمتر احساس می‌کند.
مفهوم تجربه‌اندوزی در نوشته‌های دیگر نگارنده نیز به کار رفته است. در نخبگی فرهنگی، «سرسختی در تجربه‌اندوزی» مفاهیم و مباحث فرهنگی از شکل‌های جنبهٔ هوشی استعداد فرهنگی شمرده می‌شود. در پیشینهٔ پژوهش نیز «بهزیستی معنوی» به معنای توانایی تجربه‌اندوزی و یکپارچگی معنا و هدف در زندگی آمده است.
ج ـ تأمین
تأمین دالّ بر فراهم‌آوری امکان مادی و مالی و نیز امنیت شغلی است. در چارچوب «آمادگی افزایی اعتباری»، تأمین در دستهٔ «اعتبار محیطی» قرار دارد.
در توصیف سامانه، این فرد آیندهٔ شغلی خود را مشخص می‌داند، اما همچنان در پی پویایی، رشد مداوم و فرصت‌ها و چالش‌های تازه است. ممکن است امکانات مالی کمتری نسبت به دیگران داشته باشد، ولی همچنان تمایل دارد در حوزهٔ مورد علاقهٔ خود فعالیت کند و برای پیشرفت بکوشد.
بر پایهٔ این دو تعریف، نمرهٔ این عامل به احساس فرد دربارهٔ روشنی آیندهٔ شغلی، امنیت شغلی و پشتوانهٔ مادی کار مربوط است.
اهمیت این عامل از آن‌جاست که آسیب‌پذیری روانی نسبت به خطر کاری و حالات عاطفی منفی، از راه احساس ناامنی شغلی به نارضایتی شغلی می‌انجامد.
د ـ معنویّت شغلی
در تعریف کتاب، معنویّت یعنی ارضای نیازهای معنوی، امکان پیشرفت در کار و ثبات محیط شغلی.
در توصیف سامانه، این فرد تمایل دارد که رشتهٔ تحصیلی و فعالیت‌هایش با یکدیگر همخوانی داشته باشند. او در جستجوی تطابق و تناسب میان رشتهٔ تحصیلی و شرایط کاری است و احساس می‌کند در محیطی که با تخصص و علایقش متناسب باشد، موفق‌تر خواهد بود.
بدین سان این عامل هم به ارضای نیازهای معنوی و ثبات و پیشرفت در کار نظر دارد و هم به هماهنگی تخصص و علاقه با شرایط کار. نمرهٔ بالا یعنی فرد این جنبه‌ها را در کار خود برآورده می‌یابد و نمرهٔ پایین یعنی این جنبه‌ها برای او کمتر برآورده شده است.
هـ ـ پژوهش
در تعریف کتاب، پژوهش به معنای تناسب کار با تحصیل و ارزش‌گذاری برای مطالعه و تحقیق است. این مفهوم با دستهٔ «حرفه‌اندوزی» پیوند دارد که «ارزش تحقیق» را نیز دربر می‌گیرد.
در توصیف سامانه، این فرد در فضای شغلی آرامش روانی خود را به‌درستی حفظ می‌کند و از آن بهره می‌برد. او ممکن است در مواقع لازم تنبیه شود، اما این تنبیه‌ها به او کمک می‌کند خدمت بیشتری به مردم ارائه دهد و نقش خود را در جامعه به بهترین شکل ایفا کند.
بنابراین نمرهٔ این عامل را باید در پرتو هر دو تعریف خواند: تناسب کار با تحصیل، ارزش مطالعه و تحقیق در محیط کار، و حفظ آرامش روانی در خدمت به جامعه.
نتیجه را چگونه بخوانیم؟
نخست، این فهرست میزان رضایت را در پنج جنبهٔ کار نشان می‌دهد. نتیجهٔ آن تشخیص یا برچسب قطعی دربارهٔ فرد نیست، بلکه تصویری از خشنودی او در هر یک از این جنبه‌هاست. بهتر است الگوی پنج عامل در کنار هم دیده شود؛ ممکن است فرد از تجربه‌اندوزی خشنود باشد و از تأمین ناخشنود.
دوم، این رضایت از هوش تحلیلی مستقل است. نمرهٔ پایین را نباید نشانهٔ کم‌توانی ذهنی کارمند دانست.
سوم، رضایت شغلی با وضعیت عاطفی کارکنان پیوند دارد. «بیتابی روانی» رضایت شغلی را کاهش می‌دهد و آن را به‌طور معکوس پیش‌بینی می‌کند. رضایت شغلی همچنین با حالات شخصیتی، به‌ویژه «پیوندجویی»، ارتباط دارد. پس در خواندن نتیجه باید حالات عاطفی فرد را نیز در نظر داشت.
چهارم، تجربه، تصدی شغلی و تحصیلات بالا از راه «حرفه‌اندوزی» و افزایش آمادگی شغلی به خشنودی حرفه‌ای می‌انجامند.
پیامد این یافته‌ها برای مدیران سازمان روشن است: «عدالت حرفه‌ای» از راه تحقق رضایت شغلی، تعهّد و مسئولیت‌پذیری سازمانی را افزایش می‌دهد، و تبعیض سنی رضایت شغلی را کاهش می‌دهد. احساس ناامنی شغلی نیز راهی است که حالات عاطفی منفی از آن به نارضایتی می‌رسند. افزون بر این، مؤلّفه‌های جذّابیّت فضا، یعنی رسیدگی به گرفتاری کارمند، ارزش‌گزاری به فعالیت، عدالت شغلی و مدیریت صحیح، خود بخشی از رضایت شغلی‌اند.
برای کارمند نیز این نتیجه فرصتی است تا دریابد خشنودی یا ناخشنودی‌اش بیشتر از کدام جنبهٔ کار سرچشمه می‌گیرد: فضای سازمانی، امکان تجربه، تأمین و امنیت، معنویّت و ثبات، یا تناسب کار با تحصیل و پژوهش.
نشانی آزمون: فهرست رضایت شغلی.
منبع
سنجه‌های جستجوی استعداد، «فهرست رضایت شغلی» — صفحهٔ آزمون
فرهنگ‌نامه، «معنویت شغلی» — معنویت شغلی
فرهنگ‌نامه، «رضایت شغلی» — رضایت شغلی
فرهنگ‌نامه، «رضایت» — رضایت
فرهنگ‌نامه، «تجربه‌اندوزی» — تجربه اندوزی
فرهنگ‌نامه، «جذابیت فضا» — جذابیت فضا
نقشهٔ این مفهوم: نقشهٔ مفهوم: کار و سازمان
فصل‌های هم‌موضوع در کتاب‌ها: رابطهٔ هوش تحلیلی و بیتابی روانی با رضایت شغلی (روان‌شناسی کار و مدیریت)
مقاله‌های هم‌موضوع: تشخیص تعاملی و فهرست‌های رضایت از زندگی: پشتوانهٔ نظری سنجش در روان‌درمانی