۲۶. تعامل شخصیّت و شغل
به نظر میرسد که وجود برخی شرایط روانی در کارکنان شغلهای خاص، احساس دغدغه را دوچندان میکنند و تشویش و تنیدگی را میافزایند. وضعیت عاطفی منفی (نظیر اضطراب و افسردگی خصیصه ای) وقتی با پیشههای تنیدگی زا و ترکیب آمیز ترکیب میشوند، ناامنی شغلی را در نهایت درجه خود، افزایش میدهند. به عبارت دیگر، بعضی خصوصیات شخصیتی میتوان اثر سختی شغلی را در ایجاد تشویش روانی، کاهش دهد و نقش تعدیل کننده داشته باشد:
«اثرات تعدیلی وضعیت عاطفی و حمایت اجتماعی بر رابطه میان سازگاری محیطی شخص و سختیهای شغلی، مورد مطالعه قرار گرفت.
سازگاری محیطی فرد بر حسب نیازها و تقویت کنندههای حرفه ای اندازه گیری شد و هردو جنبه مثبت و منفی عاطفی بررسی گردید. اطلاعات بررسی بر اساس میانگینهای سؤالیههای خود گزارشی از میان دویست و چهل و یک پرستار (با میانگین سنی سی و هفت) در یک بیمارستان کشور «کانادا» انجام شد.
چندان که مطالعات پیشین نشان داده بود، سازگاری با رضایت شغلی مرتبط است. اثرات تعدیلی عاطفه مثبت بر رضایت شغلی و خستگی در کار، مورد تأیید قرار گرفت. همچنین به دست آمد که نمرات عاطفی مثبت و منفی، اثرات معناداری برای سختی شغلی دارد و نیز اثرات اصلی حمایت اجتماعی برای رضایت شغلی، معنادار بود و نشان داد که این حمایت، مؤلفه ای از خستگی شغلی و از جمله خستگی هیجانی، به شمار میآید»68.
با این توضیح، سازگاری خصایص شخصیتی با مقتضیات یک پیشه ویژه، امنیت شغلی را در میان کارکنان افزایش میدهد و این امنیت به بهسازی و رشد عزت نفس و خود ارجدهی حرفه ای کمک میکند.
شاغلانی که برای اعتبار شغلی خود، ارزش و منزلت بالایی قائل هستند، از آرامش روانی و تعادل حرفه ای شایسته ای برخوردارند. لذا شرایط روانی برای هرگونه فعالیت و پویایی مثبت شغلی فراهم میشود و آنها را برای ارتقای سطح کیفی شغل و تغییرات و دگرگونیهای حرفه ای آماده تر میسازد.
پس نتیجه کلی مباحث فوق آن است که میزان پویایی و فعالیت و تلاش حرفه ای یک شاغل، به تعامل میان خصوصیات شخصیتی و مقتضیات کیفی آن شغل خاص بستگی دارد.
هماهنگی حیطههای اساسی رضایت شغلی
چنان که این بررسی نشان میدهد، تعامل ویژگیهای شخصیت و ماهیت پیشه، از طریق امنیت شغلی موجب بروز پویایی و تلاش ارتقایی در کار میشود.
بر اساس این بررسی، امنیت شغلی تحت تأثیر آمادگیهای روانی فرد است و بستگی به ماهیت شاغل دارد. از سوی دیگر امنیت شغلی باعث عزت نفس و آرامش و آمادگی روانی فرد میشود. در نتیجه به نظر میرسد که یک تعامل و تقابل در میان امنیت شغلی و آمادگی روانی وجود دارد.
علاوه بر آن، چنان که بررسی شد، آمادگی روانی فرد، شرطی اولیه برای پویایی شغلی است. از سوی دیگر بر پایه مفاد نظریه «آمادگی افزایی اعتباری» وجود سطحی از آمادگی شغلی برای حرفه اندوزی ضرورت دارد، پویایی شغلی از عوامل بنیادین تجربه برای حرفه اندوزی است و نیز میدانیم که امنیت شغلی یکی از ریشههای محوری اعتبار محیطی است.
از این رو استنتاج میشود که یافتههای بررسی اوّلاً از تأثیر آمادگی شغلی بر روی حرفه اندوزی حمایت میکند؛ زیرا نشان داده شده که آرامش و آمادگی روانی، امری لازم برای پویایی شغلی است. ثانیاً، آمادگی شغلی و اعتبار محیطی به منزله دو حیطه اساسی از رضایت شغلی دارای تأثیر تعاملی هستند؛ زیرا از یک سو امنیت شغلی باعث آرامش و آمادگی روانی میشود و از سوی دیگر خصایص شخصیتی و روانی فرد تعیین کننده میزان امنیت شغلی است.
با این توضیح حیطههای سه گانه نظریه «آمادگی افزایی اعتباری» در یک ساختار هماهنگ، منسجم و سازمان یافته قرار دارند که هریک بر روی دیگری (به گونه سه جانبه) تأثیر میگذارند.