۲۵. بازی

رفتار

با توجّه به پایه‌های تعامل، «رفتار» برایند هفت پایه روانشناختی است: «کنشی که از ویژگیهای سرشتی، نیازها، تواناییها، پیوندها، اندیشه‌ها و دریافتهای حسّی نشأت می‌گیرد و در جسم بروز می‌کند».

لذا «رفتار» از ماهیّتی تعاملی برخوردار است.

بر این اساس، درک رفتار یک فرد به درک نیازها، تواناییها، اندیشه‌ها، دریافتهای حسی، پیوندها و سرشت وی بستگی دارد.

نکتهٔ مهمّ، تمایز میان دو مفهوم «کنش» و «رفتار» است که نباید آنها را خلط کرد.

«کنش» ماهیّتی «عاملی» دارد و نه «تعاملی» که برایند پایه‌ها باشد؛ بلکه به سهم خود بر روی سایر پایه‌ها اثر می‌گذارد و در تعامل با سایر پایه‌ها به «رفتار» می‌انجامد؛ امّا «رفتار» نوعی کنش است که در نتیجه تعاملی پایه‌های هفتگانه حاصل می‌آید.

بازی

در ابتدا باید بیان داشت که واژه «بازی» را غیر کودکان به فعّالیّت اطلاق می‌کنند

اگر بپذیریم که بازی طبعاً ارتجالی و خود به خودی است، با هدفمندی آگاهانه معارض است. در واقع بازی یک پدیدهٔ تعاملی است که همه نظام روان کودک را به طور یکپارچه جلوه گر می‌دهد؛ فعالیتی در مقطع زیر هفت سالگی که بازتاب و برایند همهٔ نظام روان است.

با برّرسی دقیقتر ممکن است بسته به ویژگیهای تحولی برای هر سنّ در زیر هفت سالگی تعریفی از بازی ارایه داد.

یکپارچگی حرکت و حسّ دست کم در زیر دوسالگی یک واقعیّت غیرقابل انکار است که لزوما شیء گرایانه نیست.

در بازی با ترکیب تعاملی فعّالیّتهای حسّی-حرکتی و یا ادراکی- حرکتی رویارو هستیم.

تعاملی به معنای ترکیب یکپارچه و هماویخته از ابعاد شناختی عاطفی و رفتاری.

لذا در چشم انداز تعاملی، تفکیک ادراک از جنبش قابل تصوّر نیست و جنب و جوش دریافت حسّی می‌دهد.

این گونه بنیادهای ظرفیّت شناختی از طریق «یادگیری تکوینی»⁶پی ریزی می‌شود. این نوع یادگیری، نخستین یادگیری است که در نوزادی شکل می‌گیرد و در هماهنگی یکپارچه با بازی تحقّق می‌یابد. پس بازی خودش یادگیری است.

یکی از برداشتهای غیر واقع بینانه آن است که بازی را رفتار تلقّی کنیم؛ حال آن که بازی صرفاً کنش نیست؛ در کنش جلوه می‌کند: خودجوشی و ارتجال در همهٔ ابعاد نظام روانی، عاطفی، شناختی و کنشی.

فراموش نکنیم که«کنش» در روانشناسی تعاملی صرفاً برایند نظام روانی نیست؛ بلکه خودش به نوبهٔ خود، عامل است

برایند آنچه بیان شد این واقعیّت است که «بازی» همهٔ زندگی کودک قلمداد می‌شود.

بازی نشان می‌دهد که همهٔ پدیده‌های روانشناختی ماهیّتی تعاملی دارند. در واقع اگر کسی در جست وجوی فهم تعاملی روانشناختی است، می‌تواند از پدیدهٔ «بازی» آغاز کند. ژرف اندیشی در پدیدهٔ بازی این نکته را مبرهن می‌سازد که همه چیز در روانشناسی از تعامل نشأت می‌باید.