۳۳. راهنمایی و مشاوره
راهنمایی به کسب آگاهی برای تصمیمیگیری اشاره دارد و مشاوره فرایندیاری دادن به فرد برای نیل به تصمیمگیری مستقل است.
«تصمیمگیری» خود بر پنج حیطه استوار است:
دانش تخصّصی
از آن جا که ورد به هر گونه تصمیمی مبتنی بر اطّلاعات و آگاهیهای معتبر است، شرط اولیّه مشاوره نیز وجود دانش تخصّصی در زمینه مورد تصمیگیری است که در اقع به مشاور نقش مهم راهنما را میدهد. لذا مشاور ابتدا یک راهنما است.
کارآزمایی
فرایند تصمیمگیری یک ماهیت تجربی دارد. تجربه و کارآزمایی ستون اخذ تصمیم است. تقریبا هیچ تصمیم نیرومند و معتبری از تجربه مستغنی نیست.
ظرفیّت تحلیلی
این ظرفیّت اشاره به دو توانایی «توالی یابی» و «ترکیب دهی» دارد.
مشاور در توالی یابی بر روی گلایه مراجع متوقّف نمیشود و با تحلیل مسأله و سازه یابی آن به سمت ریشه یابی در بطن میرود و وضعیت موجود را تحلیل و سپس استنتاج میکند. ظرفیت تحلیلی مشاور اقتضاء میکند که به بررسی همه پیامدهای گزینه مورد نظر توجه کند و آنها را مورد کندوکاو قرار دهد.
امّا در سطح ترکیبدهی به همه استلزامها و موقعیتها و وضعیتهای موجود با یکپارچگی توجه میکند. بر اساس یکپارچگی شناختی شرایط برای اخذ تصمیم معتبر فراهم میآید.
انگیزش درونی
فرایند تخصّصی و حرفه ای مشاوره از یک بعد عاطفی نیز برخوردار است و آن وجود یک انگیزه درونی نیرومند است که به مشاور از حیث عاطفی آمادگی میدهد. از آن روی که هر تصمیمی از ماهیتی عاطفی بهره دارد.
خصایص شخصیّت
شخصیت مشاور در کمک به تصمیمگیری مستقل مراجع تأثیر دارد. ویژگیهای گوناگون و متنوعی به این شخصیت خاص هویت میبخشند. در واقع باید به اصطلاح از یک «شخصیت تصمیمگیرنده» سخن گفت که به مشاور نقش مرجعیت در تصمیمگیری میدهد. از جمله ویژگیهای بنیادین شخصیتی میتوان به «پایداری روانی و شخصیتی» اشاره کرد که سهم اساسی در فرایند مشاوره دارد.
در مجموع آنچه بیان شد، در واقع لذا درمان در نازلترین سطح بر محور «درماندگی در تصمیمگیری» قرار دارد که لزوما بیماری نیست. درجات اختلال و آسیب روانی را ممکن است بر همین محوریّت پی ریزی کرد.
در راهنمایی، فرد از حیث نقص دانش و آگاهی دچار درماندگی در تصمیم است و در مشاوره چه بسا دانش کافی وجود دارد؛ لزوما نقص آگاهی نیست؛ امّا درماندگی در اخذ تصمیم مستقلّانه است.
امّا در سطوح شدیدتر، شخصی که از حیث تصمیمگیری دچار درماندگی در «اجرای تصمیم درست» است، به درمانگر نیاز دارد. لذا اختلال و آسیب به درجات «درماندگی در اجرای تصمیم درست» تعریف میشود. بدین معنا درمان را ممکن است به سادگی این طور تعریف کرد: «کمک به درمانجو برای اجرای تصمیم درست».
هر که به فرد این کمک را کند، رواندرمانگر است.
الگوی تصمیمگیری