۷۵. قالب کلّی خصایص شخصیّتی افراد خلّاق
جمعبندی یافتههای فوق را میتوان در یک قالب کلّی از ویژگیهای شخصیّتی خلّاق در چهارده خصیصه انجام داد:
کشش درونی کامل نسبت به امور مورد علاقه. همهٔ وجود خود را وقف میکند و به طور کامل، جذب امور مورد علاقهٔ خود میشود و انگیزهٔ درونی فوقالعادهای بروز میدهد.
انضباط و تعهد نسبت به کار خود. فردی درستکار است، تدبیر و کاردانی دارد، انضباط شخصی نشان میدهد، امّا در امور غیر شخصی ممکن است بی نظم باشد.
رهایی از موانع دیگران. نسبت به رفتار خود، بازداری کمی انجام میدهد، عقاید و کارهای خود را بدون هراس از استهزا شدن بیان میدارد و خیلی راحت و آسوده است.
تمایل به درگیری. فردی خطر طلب است، دلیری و ماجراجویی نشان میدهد و چالشجو است.
استقامت در کار. در فعّالیّتهای خود، تمرکز نشان میدهد، فوقالعاده نیرومند است، به کاوش در موقعیبتهای مورد علاقه میپردازد، تسلط ( در حوزهای خاصّ )، علاقه به کتاب بیش از مردم.
تمایل به کنجکاوی و تجسس در امور. علاقهٔ زیادی به مفاهیم و دلالات انتزاعی نشان میدهد، به درگیری با عقاید و جنبههای نگرشی و بارها، تمایل دارد.
گشادهرویی در برابر تجارب. مرزهای ذهنی وی انعطافپذیر است، در قبال ابهام، پیچیدگی و امور نا شناخته بردباری و گشادهرویی بروز میدهد، تحرک پذیر است، فعّالیّتهای پیچیده را ترجیح میدهد و نوعی احساس گمشدگی دربارهٔ چیزی خاصّ دارد.
عدم جنب و جوش اجتماعی. از روابط و تماس بین فردی، پرهیز میکند و ترجیح میدهد که فاصلهای را میان خود و همسالان حفظ کند، در برابر خواستههای محیط، مقاومت نشان میدهد، در قضاوت مستقلّ است، به دلیل حمایتطلبی و توجّه و تمجیدخواهی، سطحی از " تعارض " میان " انزوا " و " پیوندجویی اجتماعی " مشهود است.
ارزشدهی به اصالت. به خلّاقیّت و ابتکار، ارزش و ارج خاصّی میگذارد و ترجیح میدهد که رفتارهای غیر مرسومی از خود اظهار دارد.
حسّاسیّت فوقالعاده . هیجانات خود را به راحتّی بروز میدهد، احساسات بسیار عمیقی دارد و فردی شوخ طبع است.
روشنایی ( اشراق ). از سرعت انتقال بالایی بهرهمند است، حقیقت طلبی نشان میدهد و پیرامون کشف حقیقت به پژوهش میپردازد.
علایق گسترده. از سرگرمیهای خاصّی برخوردار است، خواستهها و علایق وسیع و پراکندهای دارد، به مطالعه در امور متنوّع و پراکنده و عمومی، تمایل نشان میدهد.
جنبههای زیبایی شناختی. به پدیدهها و تجارب زیبایی شناختی، ارزش وارج خاصّی میگذارد.
خود – سازماندهی. فردی " خودکفاست "، " استقلالطلب " است. به فردیت خویش، اهمیّت خاصّی میدهد، خودش به ارزشیابی و رسیدگی در امور خاصّ خویش میپردازد، گ خودپذیری " فوقالعادهای نشان میدهد، باور و احساس نیرومندی در تفوق و خلّاقیّت شخصی دارد، فردی " درون نگر " است، " اعتماد به نفس " و " خود گردانی " برجستهای بروز میدهد، " خودشکوفایی " برجستهای دارد، میتواند ارزشهای متعارض را در خود، یکپارچه سازد، ممکن است میان انتقاد از خود و اعتماد به نفس دچار تعارض شود.
یادداشتها:
1-اژهای، جواد و جلیلوند1-اژهای، جواد و جلیلوند، محمد امین (1374)" ویژگیهای شخصیّتی دانشآموزان تیزهوش مراکز آموزشی استعدادهای درخشان و دبیرستانهای خاصّ شهر تهران " مجله استعدادهای درخشان.سال چهارم شماره 1 ، صفحات7 تا 30.
2- کاظمی حقیقی، ناصرالدّین (1374) "شخصیّت نوجوانان مستعدّ (1) نقش جنسیّت " مجله استعدادهای درخشان سال چهارم، شماره 2، صفحات 119-126
3- کراز، ژ؛ ترجمهٔ دادستان. منصور(1363) " بیماریهای روانی " انتشارات ژرف. صفحات 167-218
4- Braggett E.J.(1986), Talented, Gifted. Creative: Australian Writing. 122,132,139,197.
5- Horowitz & O’Brien(1988),The Gifted and Talented. APA. 178-182.
6-Kitano & Kirby (1985), Gifted Education. 194-5.
7- Sternberg, R. (1989), The Nature of Greativity;Cambrige P. 433-437.
8-Torrance, E.P. (1977), Encouraging Creativity in The Classroom.6-7, 16-21.
9- Endurance
10- Abasement
11- Deference
12- Order
13- Succorance
14- Autonomy
15- Edwards Personal Prefrence Schedule
16-Cattell, R.B.
هدفمندی و پیشرفت تحصیلی
در این مقاله بر اساس جدید ترین دستاوردهای پژوهشی، عوامل اساسی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تیزهوش مورد بررسی قرار میگیرد. پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تیزهوش تحت تأثیر پنج عامل بنیادی است: 1- امّادگی روانی 2- سازگاری محیطیّ 3- امّادگی تحصیلی 4- هویّت یابی شغلی 5- خود نظم جویی. امّادگی روانی به پایین بودن سطح افسردگی و فعّالیّتهای مخاطره جویانه اشاره دارد و سازگاری محیطیّ مستلزم وجود مهارتهای اجتماعی است. بررسی وضعیّت و نوع استعداد تحصیلی امّادگی فرد را افزایش میدهد و یافتن امّادگی شغلی اساس هویّت حرفه ای را تشکیل میدهد و راهبرد خود نظم جویی در برگیرنده خودباوری مثبت و انگیزه درونی نیرومند است. بررسی تحلیلی این عوامل نشان میدهند که اساسی ترین منبع پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تیزهوش به میزان هدفمندی آنها بستگی دارد.
کلّید واژهها: امّادگی تحصیلی، امّادگی روانی، پیشرفت تحصیلی، تیزهوشی تحصیلی، خودنظم جویی، سازگاری، هدفمندی و هویّت شغلی.
بخش قابل ملاحظه ای از زندگی دانش آموزان مستعدّ و تیزهوش به « پیشرفت تحصیلی» و «بلوغ حرفه ای » آنها مربوط میشود. تحقّق این امر وابسته به وجود عوامل و شرایطیّ است که غالباً جنبه شخصی و فردی دارند؛ علی رغم آن که شرایط خانوادگی، آموزشگاهی و اجتماعی نیز از سهم برجسته خود برخوردارند.
این مقاله بر پایه تازه ترین دستاوردهای پژوهشی، به نقش فردی دانش آموزان مستعدّ و تیزهوش توجّه میکند. از این حیث، پنج عامل فردی به تحقّق پیشرفت تحصیلی این دانش آموزان یاری میدهند.
آمادگی روانی
وجود حدّاقلی از شرایط روانی متعادل و آرام برای نیل به پیشرفت تحصیلی و رشد مهارتهای حرفه ای ضرورت دارد. از جمله مهمّترین این جنبهها، اجتناب از حالات افسردگی و فعّالیّتهای خطر جویانه است.
گرچه برخی از مطالعات نشان میدهند که میزان « افسردگی » دانش آموزان تیزهوش تحصیلی، تفاوتی با همسالان غیر تیزهوش آنها نمیکند؛ امّا کاوشهایی نیز وجود دارند که حاکی از وجود افسردگی کمتر در میان آنها هستند:
« در یک بررسی، حالات افسردگی و وسوسههای خودکشی دانش آموزان تیزهوش تحصیلی با همسالان تیزهوش غیر تحصیلی و گروه عادی مقایسه گردید. در این بررسی، یکصد و چهل و شش دانش آموز تیزهوش تحصیلی در پایههای نهم تا یازدهم با دو گروه مقایسه ای مزبور شرکت جستند. بر اساس مقیاس افسردگی رینولدز( متعلق به نوجوانان) و پرسشنامه وسوسههای خودکشی، هیچ تفاوتی در سطح، شدت یا ماهیت آشفتگی تجربه شده، مشاهده نگردید.»
« در مقایسه یکصد و پنجاه و چهار کودک تیزهوش پیشرفته تحصیلی با گروه عادی، یافت گردید که حالات افسردگی در میان آنها کمتر است.»
« بر پایه گزارشهای فردی شصت و دو دانش آموز تیزهوش دبیرستانی و یکصد و شصد و دو همسال غیر تیزهوش، آشکار شد که آنها خود را خوشحالتر میدانستند و دست به رفتارهای خطر جویانه بیشتری میزدند.»
چنان که این مطالعات به طور تلویحی نشان میدهند، «افسردگی»، عاملی بازدارنده از پیشرفت تحصیلی است. علاوه بر آن، زمینه فعّالیّتهای مخاطره جویانه در تیزهوشان نوجوان و جوان، مانع دیگری از نیل به پیشرفت تحصیلی است.
پس « امّادگی روانی» به معنای تسهیل شرایط متعادل درونی است تا زمینه « پیشرفت تحصیلی» و در پی آن بلوغ حرفه ای فراهم آید.