۴۴. پرسش پژوهش

آیا بروز جلوه‌های خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش در گسترهٔ واکنش‌های هیجانی و هوش آنها در پایه‌های تحصیلی، متفاوت است؟

روش بررسی

جامعه آماری تحقیق را دانش‌آموزان تیزهوش مدارس استعدادهای درخشان شهر تهران تشکیل می‌دهند. این دانش‌آموزان در یک نظام تفکیکی در مدارسی ویژه تحت آموزش واقع می‌شوند.

از میان هر پایه (از پایه‌های اوّل راهنمایی تا دوم دبیرستان) در دو مرکز راهنمایی و دبیرستان دختران و پسران موجود در تهران، به شیوه نمونه‌برداری تصادفی ساده، از هر پایه تحصیلی، دو کلاس انتخاب شدند که هر کلاس به طور میانگین دارای 20 دانش‌آموز بود. بنابراین در مجموع سیصدو بیست وچهار دانش‌آموز تیزهوش مورد مطالعه قرار گرفتند. نمونهٔ سیصد و بیست و چهار نفری دانش‌آموزان از میانگین بهرهٔ هوشی 137 با دامنهٔ بهرهٔ هوشی 115 تا 180 برخوردارند که شامل صدو پنجاه و هشت پسر با میانگین بهرهٔ هوشی 139 و صد و شصت و شش دختر با میانگین بهرهٔ هوشی 137 می‌شوند.

در این تحقیق سه ابزار به کار بسته شد: «آزمون هیجان‌پذیری برژه»¹⁰⁵، «آزمون هوش فرهنگ زدودهٔ کتل»(مقیاسهای دوم و سوم) و «آزمون سنجش خلّاقیّت ». مؤلّفهٔ نخست «آزمون برژه»، مشتمل بر ده سؤال است که «سطح هیجان‌پذیری» را با چهار ویژگی اساسی می‌سنجد: «احساس بدبختی، حالت پریشانی، انتقادناپذیری و اضطراب».

«آزمون هوش فرهنگ زدودهٔ کتل» در جست و جوی طراز کلّی با خالص‌سازی مفهوم هوش به منزلهٔ پدیده‌ای یکتا، یک آزمون غیرکلامی است که در چهار بخش تنظیم شده است.

در این پژوهش، مقیاس دوم این آزمون برای دانش‌آموزان پایهٔ اوّل راهنمایی و مقیاس سوم آن برای دانش‌آموزان پایه‌های دوم راهنمایی تا دوم دبیرستان به کار بسته شد.

«آزمون شصت سؤالی سنجش خلّاقیّت» با اقتباس از آزمون «تورنس» چهار مقوله اساسی خلّاقیّت یعنی «سیّالی»، «اصالت»، «انعطاف پذیری» و «بسط» را می‌سنجد.

هر سه آزمون به وسیله محقّق و مجریان توجیه شده (توسّط محقّق) در دو نوبت اجرا گردید. در نوبت نخست، آزمون هوش کتل همراه با آزمون برژه(با میانگین زمانی هشتاد دقیقه) و نوبت دوم، آزمون سنجش خلّاقیّت (با میانگین زمانی سی و پنج دقیقه) به اجرا درآمد. همهٔ آزمونها در ساعات صبح و به صورت گروهی در هر کلاس برگزار شد.

به اقتضای نوع پژوهش (مطالعه همبستگی)، داده‌ها در مقیاس فاصله‌ای و بررسی اکتشافی عوامل پیش‌بین از «تحلیل رگرسیون چند متغیّری» با شیوهٔ‌ «گام به گام» (Stepwise) در تحلیل داده‌ها بهره‌گیری شد. بنابراین در مجموع، بیست و پنج معادلهٔ خطّی به دست آمد و مورد تحلیل قرار گرفت.

یافته‌های پژوهش

تحلیل رگرسیون بر پایهٔ روش گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ اوّل راهنمایی بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش هیچ عامل معناداری به دست نداد.

روش گام به گام تحلیل رگرسیون در یک گام حاکی از وجود «هیجان‌پذیری» است که با ضریب همبستگی 331/0-، به طور معکوس در حدود یازده درصد واریانس نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم راهنمایی را پیش بینی می‌کند. همان گونه که مقدار F مشاهده شده در جدول2 نشان می‌دهد، همبستگی «هیجان‌پذیری» با خلّاقیّت در سطح 01/0 معنادار است. امّا پیش‌بینی هوش برای خلّاقیّت معنادار نیست.

در جداول 1تا3 نتایج تحلیل رگرسیون، تحلیل واریانس و ضرایب تحلیل گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم راهنمایی ارایه شده است:

جدول 1: تحلیل رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم راهنمایی بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

جدول 2: تحلیل واریانس رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم راهنمایی بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

جدول 3: ضرایب تحلیل رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم راهنمایی بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

از این رو با توجّه به معناداری ضریب رگرسیون در گام اوّل، معادلهٔ رگرسیون برای نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم راهنمایی چنین است:

(هیجان‌پذیری)0/237 - =156/565 خلّاقیّت

روش گام به گام تحلیل رگرسیون در یک گام حاکی از وجود «هیجان‌پذیری» است که با ضریب همبستگی 291/0-، به طور معکوس در حدود نُه درصد واریانس نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ سوم راهنمایی را پیش‌بینی می‌کند. همان گونه که مقدار F مشاهده شده در جدول5 نشان می‌دهد، همبستگی «هیجان‌پذیری» با خلّاقیّت در سطح 05/0 معنادار است. امّا پیش‌بینی هوش برای خلّاقیّت معنادار نیست.

در جداول4تا6 نتایج تحلیل رگرسیون، تحلیل واریانس و ضرایب تحلیل گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ سوم راهنمایی بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش ارایه شده است:

جدول 4: تحلیل رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ سوم راهنمایی بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

جدول 5: تحلیل واریانس رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ سوم راهنمایی بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

جدول 6: ضرایب تحلیل رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ سوم راهنمایی بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

از این رو با توجّه به معناداری ضریب رگرسیون در گام اوّل، معادلهٔ رگرسیون برای نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایه سوم راهنمایی چنین است:

(هیجان‌پذیری)0/245 - =154/914 خلّاقیّت

روش گام به گام تحلیل رگرسیون در یک گام حاکی از وجود «هیجان‌پذیری» است که با ضریب همبستگی 312/0-، به طور معکوس ده درصد خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ اوّل دبیرستان را پیش‌بینی می‌کند. همان گونه که مقدار F مشاهده شده در جدول8 نشان می‌دهد، همبستگی «هیجان‌پذیری» در سطح 05/0 معنادار است. امّا پیش‌بینی هوش برای خلّاقیّت معنادار نیست.

در جداول 7 تا9، نتایج تحلیل رگرسیون، تحلیل واریانس و ضرایب تحلیل گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ اوّل دبیرستان بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش ارایه شده است:

جدول 7 : تحلیل رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ اوّل دبیرستان بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

جدول 8: تحلیل واریانس رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ اوّل دبیرستان بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

جدول 9: ضرایب تحلیل رگرسیون گام به گام نمره خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ اوّل دبیرستان بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

از این رو با توجّه به معناداری ضریب رگرسیون در گام اوّل، معادلهٔ رگرسیون برای نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ اوّل دبیرستان چنین است:

(هیجان‌پذیری)0/265 - =152/828 خلّاقیّت

روش گام به گام تحلیل رگرسیون در یک گام حاکی از وجود «هیجان‌پذیری» است که با ضریب همبستگی 299/0-، به طور معکوس نُه درصد واریانس نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم دبیرستان را پیش‌بینی می‌کند . همان گونه که مقدار F مشاهده شده در جدول11 نشان می‌دهد، همبستگی «هیجان‌پذیری» با خلّاقیّت در سطح 05/0 معنادار است. امّا پیش‌بینی هوش برای خلّاقیّت معنادار نیست.

در جداول10تا12 نتایج تحلیل رگرسیون، تحلیل واریانس و ضرایب تحلیل گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم دبیرستان ارایه شده است:

جدول 10: تحلیل رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم دبیرستان بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

جدول 11: تحلیل واریانس رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم دبیرستان بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

جدول 12: ضرایب تحلیل رگرسیون گام به گام نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم دبیرستان بر حسب متغیّرهای هیجان و هوش

از این رو با توجّه به معناداری ضریب رگرسیون در گام اوّل، معادلهٔ رگرسیون برای نمرهٔ خلّاقیّت دانش‌آموزان تیزهوش پایهٔ دوم دبیرستان چنین است: (هیجان‌پذیری)0/319 - =156/392 خلّاقیّت